Pello Zabarte Berbaro elkartearen lantaldeko kideekin.

Pello Zabarte.

Berbaro elkartea Pello Zabarte kudeatzaile berria jaio aurretik sortu zen, 1997an jaiotako zaldibartarrak 27 urte baititu eta Durangoko euskararen aldeko elkarteak 35. urteurrena ospatuko du bihar, maiatzak 31. Hala ere, zuzendari lanekin arduratzen den gazteak “Berbaro aspaldidanik ezagutzen dut” aitortzen du, izan ere, “elkarteak urteetako jardun luzea eta zabala du, proiektuei eta eremuei dagokionez”.

-Urtea hasi eta berehala hartu zenuen Berbaroren kudeaketaren ardura. Zelan baloratzen dituzu lehen hilabete hauek?
-Bai, urte honen hasiera hartu nuen kudeatzaile kargua, urtarrilaren 2an hain zuzen. Bost hilabete hauetan oso gustura sentitu naiz, eta denbora hori Berbaro barrutik eta sakon ezagutzeko baliatu dut; baita proiektu eta zerbi­tzu denekin jabetzeko. Bulegoan zortzi langile gaude eta oso giro polita daukagu.

-Elkartearen 35. urteurrena ospatuko duzue maiatzaren 31n. Jabetu zara urte hauetan egindako ibilbidearen garapenarekin?
-Ezagutzen nituen zenbait proiektu eta zenbait zantzu. Kulturgintzan landutako proiektuak ezagutzen nituen: Urteko azken bertso saioa, Hirukoa galderen lehiaketa, Labur esanda film laburren lehiaketa…, edo Berbarotik, beste euskaltzale batzuekin elkarlanean sortu eta aurrera eraman diren Plateruena edo Anboto komunikabidea esaterako.

Baina azpimarratu behar dut Berbarok, ibilbide horretan, asmatu duela euskarazko uneak eta guneak sortzen. Ekimenen bidez euskarazko uneak sortzen eta proiektuen bidez guneak sortzen (bere sasoian taberna, gero Plateruena, Anboto, udalekuak….). Uste dut ibilbide aberatsa duen elkartea dela, jende askok harremana izan du Berbarorekin, Durangon zein Durangaldean, eta aberatsa izateaz gain ibilbide polita du.

-Berbaroren helburu nagusia Durango euskalduntzea da. Zein da zure iritzia gaurko egoerari buruz?
-Helburua hori da. Orain dela 35 urte jaio zen oinarri horrekin eta orduz geroztik hainbat aurrerapauso eman dira. Balioan jarri behar da Durangon eta Durangaldean euskarazko komunikabidea egotea, Anboto alegia; kulturgintzan, euskara indartuta erakundeetatik zein herrigintzatik, eman diren pausuak; hezkuntzan ere lortu da euskara maila bat; erabileran, modu apalean bada ere, euskarak gorantz egin du Durangon, … Uste dugu ibilbide honetan hainbat zantzu positibo eman direla, baina, hala ere, Durango euskalduntzeko helburu horretara heltzeko bide luzea gelditzen da oraindik.

Orain dela 35 urte, sortu aurretik, euskaltzaleek hainbat pausu emanda zituzten eta hainbat lan eginda, eta hortik sortu zen Berbaro. Horregatik, urteurrena urte hauetako bidea aitortzeko eta aurrera indartsu jarraitzeko baliatuko dugu. 31kakoa bilgunea bilakatu nahi dugu.

-Euskararen arazoa, oro har, erabilerarena omen da. Zelan aldatu daiteke egoera hori?
-Argi dago formula magikorik ez dagoela, eta erronkak asko direla. Azkenengo hamarkadetan ezagutzan jarri da arreta, belaunaldi barriek hizkuntza ezagutu dezaten. Baina konturatzen ari gara ere, hizkun­tzaren ezagupenean aurrera pausuak eman arren, horrek ez dakarrela maila bereko erabilera. Beraz, arreta beste gauza batzuetan jarri behar dugu, hizkuntza gaitasunean adibidez. Askorentzat, euskaraz jakin arren, gaztelera hizkuntza errazagoa izaten jarraitzen du, hizkera horretarako gaitasun gehiago duelako. Arreta jarri behar dugu beraz, hizkun­tza gaitasunean eta, batez be, eremu batzuk euskalduntzea estrategikoa dela euskararen erabileran salto bat emateko. Adibidez, lan eremua, komunikabideak, eremu digitala eta sare sozialak, kirola, aisialdia, eta abar luze bat. Orduan, erabileran salto bat egiteko eremu barriak identifikatu behar ditugu eta horrek euskaldundu. Uste dut bidea hortik dagoela.

-Berbaroren indarguneeta­ko bat umeen, gazteen eta familien aisialdian dago. Horri eusteko asmoa duzue?
-Udalekuetan egiten duen lanagatik betidanik izan da oso ezaguna; seguruekin, gaur egun, arlo horretan egiten duen lanagatik da ezagunena. Umeen eta gazteen aisialdia beti izan da eremu oso inportantea eta maitatua. Gaur egun, udalekuak antolatzen ditugu Durangon bertan, baita Euskal Herrian zehar egiten ditugun ibiltariak; Udaleko finkoak Euskal Herriko beste leku batzuetan; urtean zehar Hitzartu eta Olgetan proiektuak ere martxan ditugu eta Durangaldeko udalekin ere hainbat zerbitzu kudeatzen ditugu gazteei begira. Euskalduntzearen inguruko beste eremu batzuk ere zaindu eta mimoz tratatu behar ditugu.

-Aztertu duzue beste arlo batzuk jorratzea?
-Guk, umeen, gazteen eta familien arloa lehentasunez lantzen eta jorratzen jarraituko badugu ere, beste eremu ba­tzuetan proiektuak, dinamikak eta lanketak martxan jartzen jarraituko dugu. Horren adibide da urte bete barru Euskaraldiaren beste edizio berri bat egingo dela eta guk hori bultzatuko dugu; beste eragile batzuekin iaz martxan jarri genuen Gaba Baltza; eta kulturgintzatik ere jarraituko dugu. Beraz, helduei eta beste publikoentzat eskaintzak egiten jarraituko dugu. Arlo horretan, kanpotik Euskal Herrira eta Durangora etortzen ari den jendearen eremua estrategikoa da datozen urteetarako: etorri berriei zelan gerturatu euskara eta euskal komunitatea.

La entrada “Berbarok, bere ibilbidean, euskarazko uneak eta guneak sortzen asmatu duela uste dut” se publicó primero en durangon.com.

Arte Ederretako ikasketak amaitu ondoren, eta Masterra prestatzen ari den bitartean, Aratz Azpiri durangarrak bere sorkuntzak jarriko ditu ikusgai Durangaldeko Artisten Elkarteak antolatutako erakusketan. Aurreko asteko barikuan Ezkurdi gelan irekitako erakusketa domeka honetara arte, hilak 28, bisitatu daiteke.

Bere burua diziplina anitzeko artistatzat duen sortzaileak Arte Ederretako “arlo desberdinak lantzen jarraitu” nahi duela aitortzen du, eta horregatik zazpi margolan, beste hainbeste eskultura eta hiru bideo-instalazio aurkezten ditu. ”Pinturak, batez ere erretrato errealistak dira eta gehienak, telesail zein pelikuletatik hartutako fotograma marraztuak dira”.

Erakusketan ipiniko dituen zazpi eskulturetatik “gehienak egurrezko sustraiekin egin ditut, kasu batzuetan hezurrekin eta beste batzuetan metalekin nahastuta”. Sustraien formez baliatuta “neure irudimenetik sortutako animaliak irudika­tzen ditut, nahiz eta piezaren bat abstraktua den”.

Ezkurdiko gelan erakutsiko dituen bideo-instalazioak 12 minutuko iraupena duen ‘Soundnosis’, bost minutuko iraupena duten ‘Lo despreciable también puede ser hermoso’ eta sei minutuko ‘Jumping’ izango dira. Lehena, “gradu amaierarako egin nuen irudiak zein txalaparta doinuak biltzen dituelarik; ‘Lo despreciable…’ lana berriz, aurten bertan sortu dut eta hustutako lekuak soinu abstraktuekin uztartzen ditut; eta ‘Jumping’ deiturikoak Bizkaiko herrialde batetik bestera saltoka doan ‘stop motion’ teknikarekin egin dut”.

Azpiriren sorkuntzak ez dira mugatzen estilo bakarrera, arlo bakoitzean estilo desberdinak lantzen dituelako. “Margolan batzuk errealistak badira ere, beste batzuk pintura grafikoa dira, eta eskulturei dagokienez abstrakzioan edo surrealismo inguruan kokatzen dira. Bideoan egiten ditudan sorkuntzek berriz, animazioa zein bideoa eta soinua uztar­tzen dituzte”.

Ezkurdi aretoan erakutsiko duen bilduma ez da izango Azpirik jendaurrean jarriko duen lehena, bere lanak hainbat aldiz erakutsi baititu Napozt eta Bikandi tabernetan. Horrez gain, Durangon eta Zornotzan izan diren hainbat lehiaketetan bere sorkuntzak erakusteko aukera izan du, baita sariak eskuratu ere. “Durangaldeko Artisten Elkarteak iaz antolatu zuen lehiaketan margolari lokalaren saria irabazi nuen”. Zornotzako jaietan egiten den “Zintzilik lehiaketan bigarren saria lortu nuen 2022an eta hirugarren saria 2023an”, eta herri horretan egiten den Enrique Renteria aire zabaleko lehiaketan berriz laugarren saria jaso nuen orain 10 urte”.

Bere jarduera artistikoari eusteaz gain, Azpirik ‘Arte Contemporáneo, Tecnológico y Performativo’ gaitzat duen Masterrarekin jarraitzen du. Ikasketak burutzeko lanketa horretan “gai desberdinak jorratzen dira, hala nola, argazkilaritza, soinua, bideoa, animazioa, performance-a eta instalazioak”.

Biserak eta poltsak

Arte Ederrei lotutako espezialitateetan murgiltzeaz gain, Azpirik zeharkako beste arlo batzuk ere lantzen ditu. Izan ere artisauak eta sortzaileak batzen dituen Eixu elkarteak antolatzen dituen ferietan izan da. “Azoketara joan naizenetan marrazkiak, margolanak eta bestelako piezekin batera, eskuz marraztutako biserak eta telazko poltsak ere eskaini ditut. Guztiak, diseinu bakarrekoak dira. Udan berriro ekingo diot ferietan parte hartzeari”.

Azpiriren ustez “artetik bizitzea posible da”, baina horretarako “asko mugitu behar zara eta denbora asko behar duzu erakusketak prestatzeko, enkarguko lanak egiteko, bekak lortu… behar direlako”, azpimarratzen du. Berak badaki, ordea, zer den lan gogorra egin behar izatea, “Arte Ederretako lizentziatura ikasketak aspaldi hasi nituelako baina osasun arazoengatik albo batera itxi behar izan nituen”.

Aurreko ikasturtean ikasketei berrekin eta karrera amai­tzea lortu bazuen ere “20 urte daramatzat margozten. Garai batzuetan beste batzuetan baino obra gehiago egin ditut, eta ostalaritzan lanean aritu naizen arren, libre neuzkan tarteak margozteko aprobetxatzen nituen”.

La entrada “Posible da artetik bizitzea, baina asko mugitu behar zara” se publicó primero en durangon.com.

Topaklown ekimenaren lekukoa hartu zuen Tontolapiko Egunak hirugarren edizioa ospatuko du Durangon barikuan, martxoak 29. San Agustin kultur guneak antolatu eta Ganso & Cía konpainiaren zuzendaritza artistikoa duen ekimenak, Aurora Abasolo parkean doan ikusgai izango diren sei ikuskizun iragartzen ditu.

Egitarauan tartekatutako sei ikuskizunetatik hiru Frantziatik datoz eta, eguneko emanaldiei amaiera ematen dien Oscar Terolen proposamena izan ezik, gainerako guztiak familia osoari zuzenduta daude.

Frantzian sortutako ikuskizunak 18:00etatik aurrera eskainiko dira. Lehenengoa, Barbara Probst antzezlearen ‘Bath-Flop’ lanak publizitatearen munduari keinu egiten dio, publikoa luxuzko bainuontzi baten aurkezpen harrigarrian murgiltzen baitu. Clownaren teknikaz baliatuta, komertzialismoaren eta hiperkontsumoaren kritika egiten du.

Ondoren, Carol Garel clownaren ‘Récital… en grève!’ an­tzezlanaren txanda izango da. Marie Gertrude pertsonaian gorpuztuta, gure alderik muturrekoena, suber­tsiboena, anarkistena eta inkonformistena erakutsiko digu. Ekitaldian, aitona-amonen abestiak berrikusteko aukera emateaz gain, beraien borroken historia kontatuko du, mundu hobean sinestarazi zienak eta eskubide sozialak eskuratzen lagundu zizkietenak.

Pirinioen bestaldetik gerturatutako hirugarren proposamena ‘Goodbye Persil’ izango da eta Compagnie L’Arbre á vache taldeak aurkeztuko du 19:15etik aurrera. Ekitaldiko protagonistak Twingo baten doazen bi anaia dira, bata txikia eta bestea oso luzea, eta 50 metroko errepide bidaia egingo dute.

Ganso & Cía.-ren aurrestreinaldia

Eguneko agerraldiak 12:00etan hasiko dira Koilara Teatroak eskainiko duen ‘Tolondrados’ ikuskizunarekin. Komedia zentzugabe hau antzerkiaren fun­­­­tsik funtsezkoenetik sortu dute. Eszenan, bi aktoreren joko erradikala azaltzen dute, inor axolagabe ez uzteko. Antzezlana 12:30ean zein 17:00etatik aurrera emanaldi jarraituetan eskainiko da.

13:00etan ‘Welcome & Sorry’ antzezlanaren aurrestreinaldia eskainiko du Tontolapiko ekimena zuzentzen duen Ganso & Cía. taldeak. Ikuskizunaren protagonistak antzerkia maite duten bi lagun dira eta euren asmoa ‘Hamlet’ obra jatorrizkoarekiko fideltasun osoz eskaintzea da. Baina, dozena bat artista eta teknikariren lana egin beharra, Shakespeareren hizkuntzan antzeztea eta talenturik zein trebetasunik ez izatea eragozpena ote da?

Aurtengo egitaraua Oscar Terol aktoreak ikusle helduarentzat 20:30ean eskainiko duen ‘Mundos para lelos’ lanarekin osatuko da. Gorpuzten duen pertsonaiak mundu baten errealitatea erakusten du, denoi ulertezina egiten zaiguna.

Bere helburu bakarra egunaren amaierara iritsi ahal izatea da, besteen begirada eta kritiketatik ahalik eta oharkabean igaro ondoren, eguneko edozein unetan ager daitekeen eta bizitza hondatu dezakeen ‘ni, tontoa’ ezkuta­tzen saiatuz.

Tontolapiko egunean taularatuko diren ikuskizunez gain, “animazioaz eta foodtruck-ez gozatu ahal izango dute bertaratzen direnek, familia oso­ari esperientzia paregabea eskainiz”, antola­tzaileen esanetan.

La entrada Barrez lehertzeko se publicó primero en durangon.com.

“Komunitatearen hizkuntza aniztasuna ondo kudeatu” behar dela, eta “enpresa baten zerbitzua kalitatezkoa izateko giltzarrietako bat erabiltzaileekin eta langileekin abegikorra” izatea dela sinetsita, Dekalogoaren helburua “eguneroko jardunean hizkuntzen kudeaketa hobe­tzea eta euskararen erabilera areago¬tzea” da.

Ekimena bultzatu duten erakundeen arabera, “hizkun­tza-kudeaketak lehiakortasunean du eragina”. Izan ere, egunerokoan euskara erabil­tzeak produktuen eta zerbi­tzuen salmentari “balio eran­tsia” ematen dio.

Dekalogoarekin, gainera, “bezeroen eta herritarren hiz­kuntza eskubideak eta hautuak errespetatzea lortzen da, bezero zein herritar horiei marka, nortasun edo gauzak egiteko modu propio bat adieraziz: gertutasuna, konfidan­tza, kalitatea…”.

Herritarren hizkuntza-esku­bideak errespetatzeko bokazioaz gain, establezimenduetako arduradunek denden bereizgarri bilakatuko dute euskararen erabilera areagotzeko konpromisoa.

Nahiz eta agiriaren lehen aholkuak irudia zein errotulazioa euskaraz eta gaztelaniaz idatziko direla adierazi, euskarari emango zaio lehentasuna, soilik euskaraz idaztea posible izango delarik. Eta gauza bera gomendatzen du emangarriei, publizitatea eta ingurune digitaleko elementuei buruz.

Bezero zein herritarrekiko harremanak, telefonoa erantzuterakoan zein aurrez-aurreko harrera eta agurrean, euskaraz egitea bermatu behar da, eta ida­tzizko harremanetan lehentasuna emango zaio euskarari.

Jendaurreko ekitaldietan euskararen presentzia areagotzea sustatuko da; barne komunikazioa, ahozkoa zein idatzizkoa, euskaraz izan dadin sustatuko da; kanpo komunikazioa, administrazioekiko zein hornitzaileekiko, euskaraz izatea sustatuko da; kontratazio-irizpideei dagokionez “ezinbestean aintzat hartuko da euskararen ezagutza”; eta azkenik “Dendak Bai-ko bazkideen artean eta enpresetako langileen artean euskararen erabilera sustatzea helburu duten ekimenetan parte har­tzea sustatuko da”.

Barra-Barra ziurtagiria

Ekimenak lehenesten duen euskararen erabilera areagotzeko, Dendak Baiko baz­kideek hainbat baliabide erabili ahal izango dituzte. Durangoko Udalak eta Durangaldeko Mankomunitateak dirulaguntzak ematen dituzte errotuluak eta web guneak euskaratzeko. Udalak, gainera, itzulpen, zuzenketa eta aholkularitza zerbitzuak eskaintzen dizkie.

Bestalde, Barra-Barra ziurtagiriak Euskararen Erabilera Areagotzeko Dekalogoa proiektuan parte hartzen duten establezimenduak eta zerbitzu enpresak identifikatuko ditu.

La entrada Euskarak lehiakorrago egiten ditu negozioak se publicó primero en durangon.com.

Aroa Blanco eta Maite Lopez.

Aroa Blanco eta Maite Lopez aktore durangarrek hizkuntza hartu dute gai­tzat datorren otsailaren 16an (20:00etan) Zornotza Aretoan estreinatuko den ‘Euskaldungak’ ikuskizuna ekoizteko. Antzezlanean euskararekin zerikusia duten egoerei buruzko hausnarketa dibertigarria proposatzen dute.

Euskaldun berri baten eta euskaldun zahar baten arteko gora-beherak islatzen dituzte bi antzezleek. Hau da, “euskaldun zaharrei euskaldun berriak zuzentzea zergatik hainbeste kostatzen zaien argitzea, eta euskaldun berriek zergatik dioten halako beldur izugarria akatsak egiteari”, Blancok eta Lopezek argitzen dutenez.

Solasaldi, eztabaiden eta gaizki-ulertuen bidez, gai horri argi pixka bat ematen saiatuko dira, betiere umoreaz baliatuta.

Bi aktoreek denbora zeramaten elkarrekin lan egiteko gogoz, “lagunak garelako eta beti hurbil egon garelako, Aroa Karrikatik gertu izan da eta ni sarritan joan naiz bere lanak ikustera”, Lopezek dioenez.

Sormen prozesua

Adiskidetasun horretatik abiatuta, eta kontuan hartuta bata euskaldun berria dela eta bestea euskaldun zaharra, “hizkuntza erabiltzean sortzen diren deserosotasunen inguruan antzezlan bat egitea” erabaki zuten.

Ikuskizuna sortzeko prozesuan buru-belarri murgildu dira bi antzezleak eta testua bien artean sortu badute, nahiz eta Patricia Urritiak kanpoko begirada eman dien. “Elkartzen ginen bakoitzean, bakoitzari gertatutako pasarteren bat ekarri behar genuen hurrengo entsegurako. Gero, antzezlanean sartzeko egokitzen genituen”, Blancok argitzen duenez.

‘Euskaldungak’en ardatza biek bizi izan dituzten esperientziak, jorratze maila, gaiz­ki-ulertuak eta euskalduntasunaren inguruko erronkak izan dira. Pasadizo horiek solasaldi, eztabaida zein bakarrizketa bilakatu eta kantekin zein dan­tzekin tartekatu dituzte, eztabaidak lasaitzeko eta egoera bere onera eramateko.

Ikuskizunerako sortutako testua eta bertan deskriba­tzen diren istorio txikiak lagunekin partekatzen zituzten, haien iradokizunak jasoz. Testuaren azken zuzenketak eta ekarpenak Itziar Zabala itzultzaileak egin zituen.

Lizentzia poetikoa

Antzezlanaren izenburua asmatzeko ere irudimena lan­tzeari ekin diote. “Euskarari dagokionaren inguruko hitz bat bilatzen nenbilela ‘euskaldungo’ hitza aurkitu nuen, eta biok emakumeak garenez ‘Euskaldungak’ izenburua jar­tzea erabaki genuen. Ez du inolako esanahirik, baina ‘lizentzia poetikoa’ hartu genuen”.

‘Euskaldungak’ lanaren bi bertsio ekoiztu ditu Lopezek eta Blancok sortutako Taulelak konpainiak. “Bertsio laburrak 25 minutu irauten du; Durangoko Azokaren Szenatokian estreinatu genuen eta bi agerraldi eman genituen. Ikusleen aldetik oso kritika onak jaso genituen. Otsailaren 16an ordubete irauten duen bertsio luzea estreinatuko dugu Zornotzan, gero Galdakaon izango gara eta martxoaren 21ean Durangoko San Agustin Kultur Aretoan antzeztuko dugu”.

Lehenengo agerraldi horietara gerturatzen diren programatzaileek ikuskizunaren bi bertsioetako edozein eskaini ahal izango dute beraien aretoetan. Antzokietan eskainiko dituzten emanaldietarako argiztapena eta atrezzoa erabiliko dituzte, baina euskaltegietan ere saioak egiteko asmoa izanik, horietan ez dute agertokirako inolako osagarririk behar.

La entrada “Euskaraz hitz egitean sortzen diren deserosotasunei buruzko ikuskizun dibertigarria egin dugu” se publicó primero en durangon.com.

Koldo Zarate.

Azken hilabeteetan euskararen kontra areagotu diren erasoak “ondo diseinatutako estrategia” direla uste du Zarate durangarrak

-Euskalgintzaren Kontseiluaren iritziz ‘Oldarraldi judizial’ baten aurrean gaude. Hala dela uste duzue?
-Bai, argi eta garbi eta ematen du hurrengo hilabeteetan ere erasoak jasotzen jarraituko dugula. Hau ez da gauza puntual bat, ondo diseinatutako estrategia bat baizik. Gainera ez da ahaztu behar epaile jakin batzuen jarreraz aparte, helegiteak jartzen dituzten konplizeak ere badaudela. Honetaz asko dakite sindikatu eta alderdi batzuek.

-Euskal Herrian Euskarazek sarritan salatu du hizkuntza eskubideen urraketa. Orain, euskal alderdi, sindikatu eta hainbat eragilek bat egin dute Euskalgintzaren Kontseiluak deitutako ‘Oldarraldiaren aurrean: euskararekin bat, euskaraz bat’ manifestazio jendetsuarekin. Zer aldatu da?
-EHEk eta euskalgintzak hizkuntza eskubideen urraketak salatzen ditu eta salatuko ditu eta baita euskaraz lan egiteko eskubidea dugula defendatzen du gehiengo sindikalarekin batera. Azken hau da gakoetako bat gure ustez. Oraingoan ohituta geundena baino urrutiago joan dira hizkuntza eskakizunak atzera botaz eta udal legea bera kolokan jarriz, udalei euskara hutsez aritzeko aukera zabaltzen dien araua ezeztatuz. Horrek alderdi, sindikatu, elkarte eta herritar gehiagok kontzientzia hartzea eta mugitzea ekarri du.

-Manifestazioaren arrazoietako bat izan zen azken hilabeteetan euskararen aurkako ohiko neurriak baino gehiago hartu direla. EHEko kideok bat egiten duzue iritzi horrekin?
-Aspalditik zeuden arrazoiak euskalgintza eta euskaltzaleok kalera ateratzeko baina azken hilabeteetako eraso kateak egoera gaiztotu du. Ez da ahaztu behar kasu honetan euskararen herriaren zati bati buruz ari garela batez ere eta Nafarroa Garaian eta Ipar Euskal Herrian erasoak eguneroko ogia direla.

-Euskal alderdien jarrera bateratua inflexio-puntua izan daiteke?
-Izan beharko litzateke eta hori horrela izan dadin eragiten saiatuko gara. Itun politiko eta sozial eraginkor bat behar du euskararen normalizazioak. Hala ere mesfidantzarako ere badaude argudioak. Hezkuntza legearekin gertatu denak belaunaldi berrien euskalduntzea baldintzatzen du adibidez eta iraganeko aka­tsak errepika­tzen dabiltza.

-Auzitegiek hartutako erabakiek aurrez aurre egiten dute EHEk aldarrikatzen duen euskararen normalizazioarekin?
-Auzitegietan erabaki horiek hartzeko irrikaz daude ba­tzuk, baina CCOO edo UGT-k lan eskubideen aitzakiapean salatutako hizkuntza eskakizunek errazten diete bidea. Euskara normalizatzeko, hizkuntza gutxitua den heinean, lehentasunezko trataera emango dioten hizkuntza politikak aplikatu behar dira.

-Abenduaren 3an Euskararen Eguna da. EHE-rentzat ospatzeko edo aldarrika­tzeko eguna izango da?
-Guk euskararen egoera aldarrikatzeko egun bat dela esan ohi dugu beste egun guztietan bezalaxe. Hori bai, toki ezberdinetan eguna ospatu nahi dutenekin batera aritzeko ez daukagu arazorik.

-Durangaldean, Euskal Herriko leku gehienetan bezala, euskararen ezagutza gorantz doa. Erabilera da arazoa?
-Ezagutza gorantz doa baina lehen baino motelago eta Hezkuntzan hartuko diren neurriek ez dute lagunduko horretan gainera. Euskaldunon aktibazioa bultzatu behar da eta erabilera sustatzeko ekimenak egin behar dira nola ez, baina erakundeetatik gehiegi errepikatzen den mezu bat da erabilera dela arazoa, herritarron gain jarriz zama.

La entrada “Hezkuntza legearekin gertatu denak belaunaldi berrien euskalduntzea baldintzatzen du” se publicó primero en durangon.com.

Oihane Amantegi.

Amorebieta-Etxanoko Udalak irakurraldi jarraitua antolatu du bigarren urtez. Aurten, Oihane Amantegi zornotzarrak idatzitako ‘Ibaiertzeko ipuina’ aukeratu badute, sortzaileak ‘Cayo Hueso’ bigarren lana argitaratu du dagoeneko.

-Zornotzan Euskararen Egunaren harira egingo diren ekitaldien artean zuk idatzitako ‘Ibaiertzeko ipuina’ (2020) liburuaren irakurraldi jarraitua izango da. Pozik herritarrak zure testu bat irakurriko dutelako?
-Bai, oso pozik. Irakurketa jarraitua iaz antolatu zen lehenengo aldiz eta orduan Amets Arzallusen ‘Miñan’ liburua aukeratu zuten. Orain dela denbora gutxi Rafa Ugalde euskara teknikariak deitu zidan esanez iazko ekitaldia oso ondo irten zela eta pentsatu zutela aurtengo saioa ‘Ibaiertzeko ipuina’rekin egitea. Proposamen horrek emozio puntu bat ematen dit.

-Bertan egongo zara?
-Bai, bertan egongo naiz eta pasarte bat irakurriko dut.

-Eleberriaren gaia nahiko gordina da, ezta? (Izan ere, dolua ume baten ikuspuntutik kontatzen duzu)
-Bai, gaia gordina da, baina planteamendua ez da batere gordina. Nik oso goxo idatzi nuen; nahiz eta ume baten heriotza zein dolua ume baten ikuspuntutik kontatzen den, oso goxo eta maitasunez betetako liburua dela uste dut.

-Zure lehen eleberria izan zen eta istorioa Ipar Amerikan kokatu zenuen. Zergatik?
-Istorioak horrela eskatzen zuelako. Bazegoen atmosfera eta hasieratik zeuden elementu batzuk (erreka bat, etxetxo bat, eztia,…) leku konkretukoak zirenak. Abiapuntu horretatik ikerketa apur bat egiten hasi nintzen eta Ochlockonee ibaiaren inguruan kokatu nuen.

Literaturaren errekurtso bat

-Aurten, bigarren eleberria kaleratu duzu ‘Cayo Hueso’ izenburuarekin eta lehenengo liburuan azaltzen den atmosferari eusten diozu.
-Bai. Ni oso libre sentitu naiz bi liburuetan kokapenari dagokionez. Egia esan nik ez diot inportantzia handirik ematen kokapenari. Baina egia da jende askok galdetu didala zergatik kokatu ditudan bi istorioak Estatu Batuetan, eta beti erantzuten dut ‘zergatik ez?’. Literatura egiten dugunean aukera denak dira posible. Eta hori da polita literaturan: hara joatea eta bestera joatea. Nik hala gura izan dut, eta oso aske ibiltzea ahalbidetu dit, bai lehenengo liburuan bai bigarrenean.

-Hala ere orain pixka bat hegoalderago joan zara eta kontakizuna Floridan kokatu duzu.
-Bai. Cayo Hueso Floridako azken irlatxoa da. Han egon nintzen, baina nik bisitatu nuen Cayo Hueso eta liburukoa ez dira berdinak. Lekuetan egon egoten gara, baina gero idazten ditugun lekuak beste batzuk dira. Hori da literaturak ematen duen errekurtso bat.

-Pertsonaia nagusiak, otarrainen antzera, ‘azal gogorrekoak baina barrutik bigunak’ omen dira. Horrela da?
-Hori da Joseba Sarrionandiak hitzaurrean aipatzen duena. Gauzak deskribatzeko naturari lotutako elementuak sartzea gustatzen zait. Idazten hasten naizenean eta egiten dudan ikerketa ere asko gustatzen zait. Ni antropologoa be banaiz eta ikerketan ikusten duzu otarrainak zelakoak diren, zein ezaugarri dituzten, zelan urruntzen diren… Batzuetan paralelismoak oso agerikoak dira, eta hori idazten jakinez gero, oso polita gelditzen da elementu moduen nobela bat osatu ahal izateko.

Durangoko Azokan

-Laster Durangoko Azoka dator. Han izango zara, ezta?
-Bai, ‘Cayo Hueso’ren bigarren edizioa kaleratuko du Elkar argitaletxeak eta Durangoko Azokan egongo da salgai. Ni bertan egongo naiz abenduaren 6an.

-Urtero-urtero argitaletxeak pozik azaltzen dira bertan izandako salmentekin. Horren beste irakurtzen da Euskal Herrian?
-Durangoko Azoka oso plaza inportantea da sortzaileontzat. Ia mito bat da. Bertan egotea gauza handia da, enbor nagusienetakoa delako, eta sortzaile asko batzen garelako bertan.
Nik pentsatu gureko nuke saltzen dena irakurtzen dela. Ni oso irakurzalea naiz. Datuei buruz editoreek hitz egin behar dute, baina Durangoko Azoka oso eferbeszentea dela uste dut. Gainera, gauza oso interesanteak egiten ari diren argitaletxe txikiak agertu dira.

-Euskara dakitenen kopurua gorantz omen doa, baina igoera hori ez dator bat erabilerarekin. Zuk ere pertzepzio hori duzu?
-Hori esaten da, eta UEMAko herrietan ere kezka hori badago. Nik ez dut erramintarik aztertzeko erabileraren eta jakintzaren arteko datuak, baina ematen du desfase bat dagoela eta azken urteetako tonika dela.

-Gainera, Euskal Herriko epaileek hainbat epai eman dituzte agintari politikoek euskararen inguruan hartutako erabakien kontra. Antropologoa zarenez, nola ikusten duzu euskal gizarteak euskarari buruz bizi duen egoera?
-Ni asko poztu ninduen manifestazioan bildutako jendetzak, baina behin eta berriz horrelako muskulua atera behar izatea… Nik, orain, euskara klaseak ematen ditut, eta normalkuntzan bide bat egiten ari garela uste dut. Lege batzuk ateratzen dira euskarak bere lekua izateko eta, derrepente, lortu ditugun leku apurretatik kentzea kezkatzekoa da eta amorrua sentitzen duzu. Horrelako erabakiak, euskaraz bizitzea erabaki dugunontzat, mingarriak dira.

La entrada “Literatura egiten dugunean aukera denak dira posible” se publicó primero en durangon.com.

Gaur eguerdian piztuko den txupinazo txikia Kurutziaga ikastolari dagokio aurten, eta ekitaldi horren ardura Inhar, Lea eta Jare ikasleek izango dute.

-Zein ikasturtekoak zarete? edo Zenbat urte dituzue?
-LH6ko ikasleak gara eta 11 urte bete ditugu aurten.

-Ikastolako ikasle guztiek nahi izango zuten txupinazoa piztea, ezta? Baina ezinezkoa da eta aukeraketa egin behar izan da. Zelan egin zenuten aukeraketa?
-LH6ko geletan eman ziguten aukera eta nahi genuen guztiok eman ahal izan genuen izena. Gero gela bakoitzeko ordezkari bat aukeratu zuten irakasleek zozketaz.

-Pozik aukeratuak izateagatik?
-Oso pozik gaude eta harro sentitzen gara ikastolaren ordezkariak izateagatik.

-Eta urduri?
-Oso urduri gaude ardura handia delako, baina gure familiak eta irakasleak guri laguntzen egoteak asko lasai­tzen gaitu.

-Idatzi duzue pregoian esango duzuena? Zeozer aurreratzerik bai?
-Pregoian euskarari egiten zaio erreferentzia batez ere, euskarak guretzat duen garrantziari.

-San Fausto jaietan eskolako zereginak alde batera utziko dituzue. Pozik horregatik?
-Oso pozik gaude lanak utzi eta ondo pasatuko dugulako.

-Zer gustatzen zaizue gehien jaietatik?
-Batez ere lagunekin egotea eta barraketara joatea gustatzen zaigu.

-Eta gutxien?
-Kaleko zikinkeria ez zaigu bat ere gustatzen, jendeak edozein lekutan egiten du txiza eta lurra oso zikina egoten da. Herria zaindu behar dugu jaietan ere.

-Zeozer gehiago gehituko zeniokete jai egitarauari?
-Ez genuke beste ezer gehituko, nahiko osoa dela uste dugu.

La entrada “Pregoian euskarari egingo diogu erreferentzia batez ere” se publicó primero en durangon.com.

Paul Bereziartuak, Lide Azuetak, Jone Aizpuruak eta Iñigo Iraurgik emango diote hasiera 2023ko San Fausto jaiei.

Jone Aizpurua.

Mugarra Triatloi Taldeak datorren urtean ospatuko duen 20. urteurrenaren ekitaldiak hasiko ditu gaur. Izan ere, talde horretako lau kidek piztuko dute San Fausto jaietako txupinazoa. Euretako bat, Jone Aizpurua, gainera, 2023ko Durango sarietarako aurre-izendatu dute gainera.

-Taldeko lau kide azalduko zarete datorren eguenean Udaletxeko balkoian jaiei hasiera emateko ekitaldian. Nortzuk izango zarete?
-Iñigo Iraurgi, Paul Bereziartua, Lide Azueta eta neu egongo gara pregoian eta txupinazoan, baina gero Mugarra Triatloi Taldeko bost presidenteak ere azalduko dira: Serafin Bereziartua ‘Txela’, Beñat López, Elena Asenjo, Manolo Gonzalez eta Josu Barrutia.

-Zelan egin zenuten aukeraketa?
-Taldekideon artean aukeratu gaituzte. Iñigok, atze aldean egin duen lan guztia eta hainbat lekutan egin duen lan guztia aitortu beharra ikusten genuen. Lide eta Paul erreferentziazko kirolariak izateaz gain triatloi eskolako monitoreak dira, eta Paul Munduko txapelduna da. Nire kasuan, 18 urte daramazkit Mugarran, orain juntako kidea naiz, kirola eta triatloia egitea eta taldearen filosofia oso barneratuta dudalako.

-Laukote horretan taldea sortu zuen Serafin Bereziartua ‘Txela’ren falta da, ezta?
-Bai, zalantza barik. Nik ere egon behar zuela uste nuen, bera izan zelako Mugarra Tria­tloi Taldea sortu zuena. Baina berak uste zuen publikoki larregi azaltzen dela. Hala ere balkoian egongo da beste presidenteekin batera eta lau txupineroekin.

-Zehaztuta duzue pregoian esango duzuena?
-Laburra izango dela aurreratu dezakegu. Asmoa da jendeak jai giro sanoan gozatzea eta guztiak errespetatzea. Eskerrak eman nahi dizkiegu Durangori eta durangarrei gutaz gogoratzeagatik. Guretzat, hautatuak izatea egiten dugun lana aitortzea da, horregatik egiten ez badugu ere.

-Kirolaria izanik, San Fausto jaietan parrandarako aukerarik izango duzu?
-Denetik egin behar da eta ni nahiko parranda zalea izan naiz. Bizitza ez da bakarrik kirola egitea edo parrandan ibiltzea. San Faustoetan, sarritan, kanpoan egoten naiz eta iaz, esaterako, jaietako bi asteburuetan triatloi entrenatzailearen bigarren maila ateratzen ibili nintzen. Nire koadrilakoak sukalki edo tortila txapelketara apuntatzen dira, eta aurten, uste dut sari banaketan egon beharko dugula. Konpromisoak izango ditugu baina disfrutatzeko denbora ere bai.

-Zein da jaietan gogokoen duzun ekitaldia?
-Triatloian hasi aurretik, nik eskalada egiten nuen eta sasoi hartan Ourdaybik Mañaria errekaren jaitsiera antolatzen zuen. Ekitaldi horretan erreka garbiketa egiten zen, eta ez dakit izaera horren esentzia galdu ez duen… Asko gogoratzen naiz ekitaldi horretaz. Aurten parrandaren bat egingo dut, adibidez mozorro egunean.

-Zu, gainera, 2023ko Durango sarietarako aurre-hautatua izan zara. Horregatik ere pozik, ezta?
-Pozik, azken finean, errekonozimendu bat delako eta hori oso polita da. Ez nekien ezer hautatuen izenak ezagutzera eman ziren bezpera arte. Nik piszinan egiten dut lan eta bertako ikasle batek apuntatu nau. Egiten dudan lana ez dut aitorpenagatik egiten, baina aurre-aukeratua izatea pozgarria da.

-Sari horiekin “egindako lanaren aintzatespen publikoa” egin nahi du Udalak. Zuretzat zein da izan duzun lorpen azpimarragarriena? Agian, Eivissan aurten jokatu den kirol anitzeko Munduko txapelketan lortu duzun zilarrezko domina?
-Ez dakit. Iaz, Bilbon, Europako txapeldun ordea izan nintzen eta oso polita izan zen. Aurten, Eivissakoa lortu dut, eta lagun talde bat joan ginen, bi autokarabanatan. Bertan, Paulek Munduko txapelketa lortu zuen; ni txapeldunordea izan nintzen; ‘Txela’ ia ia hirugarren izan zen bere adin tartean… Eguraldi oso ona egin zigun, kirola egin genuen eta lagun artean disfrutatu genuen… Niretzat, triatloiaren esentzia hori da, kirola egitea eta lagun artean disfrutatzea.

-Txupinazoarekin 20. urteurrenaren ospakizunak hasiko dituzue, ezta?
-Bai, horrela esan dezakegu. Datorren urtera begira gauza batzuk pentsatzen gabiltza. Festa bat egin nahi dugu tria­tloi bat antolatuz: Lekeition uger egin, 40 kilometro bizikletan Durangoraino eta herrian zehar 10 kilometro korrikan egitea… Oraindik idea bat besterik ez da, eta oso konplikatua da trafiko arazoengatik eta abar.

La entrada “Niretzat, triatloiaren esentzia, kirola egitea eta lagun artean disfrutatzea da” se publicó primero en durangon.com.

Jon Irazabal.

Jon Irazabal eta Markel Onandiak idatzitako ‘Iurretako kofradiak. Iraganari etorkizuna ematen’ liburua argitaratu dute herriko kofradien batzordeak eta Gerediaga elkarteak. Auzoetako baserriak biltzeko sortu ziren erakundeek “administrazio-erlijio-soziala zentzua zuten”, liburua gauzatzeko ikerketa lana egin duen Irazabalen esanetan. Onaindia berriz, testigan­tzen bilketaz arduratu da.

-Noiz eta zertarako sortu ziren Kofradiak?
-Mendeetan zehar, Bizkaiko herriak, baita Durangaldekoak ere, Kofradiak deitzen ziren auzuneetan antolatu ziren. Kofradia esaten zioten lurralde bat antolatzeko eta gobernatzeko modu bati ere. Erdigunea eta bizilagunen biltokia baseliza izaten zen, eta nahiz eta erakunde administratibo zibilak izan, funtzio erlijioso eta sozialak ere betetzen zituzten.

-Beraz, Kofradiak izan ziren tokiko lehenengo egitura politikoak?
-Ez dago datu zehatzik, baina historiagileen arabera VIII. eta IX. mendeen inguruan sortu ziren. Geroago, XII. mendean, gaur egungo udalerrien oinarria izan ziren elizateak sortu ziren; izan ere, Kofradiek elkarren beharra zuten proiektuak aurrera eramateko edo sortzen zitzaizkien arazoei aurre egiteko.

1976ko San Migeletan kofradietako junteroak azalpenak ematen Iurretako plazan.

-Ahoz aho pasatu diren testigantzak batu behar ziren etorkizunerako mantentzeko?
-Markel arduratu da azken 50 urteetako testigantzak eskuratzen. Arazoa, batez ere, Kofradien historia ahoz ahoko transmisioa izan duelako, eta inork ez duenez behar den moduan batu, neurri handi baten galdu egin da. Datu zehatzak ez ditugu ezagutzen.

-Liburuaren helburua Kofradiek Iurretako historian izan duten garrantzia ezagutaraztea omen da. Zergatik ziren horren besteko garrantzitsuak?
-Kofradiak, antzina, herri baten barruan zeuden ‘herri txikiak’ ziren eta lurralde honetako lehenengo antolaketa instituzionalak izan ziren. Garai hartako baserrietan bizi zirenek, elkartu beharra zuten eguneroko erronkei edo garaiko arazoei aurre egiteko: gerrei, bide berri bat zabaltzeari, suteei, goseteei, sikateei…

X., XI. eta XII. mendeetan, basoak oinarrizko elementuak ziren, ezkurrak, egurra edo eskortetarako iratzea ematen zituelako eta baserritarrentzat oinarrizkoak ziren.

-Baina erakunde moduan zuten garrantzia galtzen joan ziren.
-XVII. edo XVIII. mendean ez zeuden hilda, baina zerbait sinbolikoa ziren. Hala ere, XVIII. eta XIX. mendeak gerra garaiak izan ziren, eta hondamendi ekonomikoari aurre egiteko eta zorrak kentzeko, gobernuak herri-basoak saltzea agindu zuen. Udalek kontuak saneatuko zituzten, baina bizilagunentzat hondamendia izango zen. Hainbat Udalek herri-basoak Kofradiei saltzea erabaki zuten. Iurretak gauza bera erabaki zuen 1858an eta herritar guztien artean 157.068,90 erreal ordaindu zizkioten Udalari, eta Udalak bere herri-basoen zati bat eman zien; Laixierzelai inguruan daudenak, hain zuzen. Iurretan ia desagertuta zeuden Kofradien birsortzea ekarri zuen, herri-baso horiek administratzeko.

Kofradi Eguna 80ko hamarkadan Laixier zelain.

-1973an garai berria hasi zen Kofradientzat, herri-basoen kudeaketa berreskuratu baitzuten. Zergatik izan zen hain garrantzitsua?
-1926an Durangok Iurreta anexionatu zuen eta herri-basoak bereganatu zituen, nahiz eta Kofradiek administratzen zituzten. Durangoko Udala jabetza bereganatzen saiatu zen eta 1953an, kosta ahala kosta herri-basoen jabetza eskuratu behar zuela erabaki zuen. Izan ere, Durangok gauzatu zituen proiektu berriak herri-basoen irabaziekin ordaindu zituen, Ezkurdiko frontoi berriarekin egin zuen bezala. 20 urte iraun zuen auziaren ondoren, 1973ko otsailaren 23an, orain dela 50 urte, Durangoko Udalak baso horien jabetza aitortu zion Iurretako Kofradien Ba­tzordeari.

1976tik 1980ra herri-basoekin lortutako etekinek eragina izan zuten Iurretan eta hainbat inbertsio egin ziren: Larrakozelaiko futbol gunea egiteko lursaila erosi eta lanen zati bat egin zen; auzoetako txokoak egin ziren, eliza konpontzeko diru atal bat bideratu zen…

-Hasieran emakumeek ezin zuten Kofradietako kide izan. Noiz aldatu zen egoera hori?
-Emakumeek ezin zuten egon Gernikako Batzarretan ezta Gerediagan egiten zirenetan ere. Batzarretan presentzia fisikoa ez izan arren, presen­tzia ‘itsua’ edo influentzia bazuten. Iurretan, esaterako, XVIII. mendean oso ezaguna izan zen Teresa de Yurreta, herriko hainbat lursail, baserri edo Goikola eta Bekola burdinolen ugazaba. Bileretara joaterik ez bazuen ere, berak bidalitako gizonezkoren batek argi eta garbi beteko zituen hark emandako aginduak.

Egoera horren aldaketa efektiboa azkenengo 5-6 urtetan gauzatu da, andre batzuk Kofradietako juntetan sartzen hasi zirenean.

-Liburuari ‘Iraganari etorkizuna ematen’ azpititulua jarri diozue. Zein izango zen gaur egun Kofradien zeregina?
-Gaur egun, iurretarren kopuru handi bat XX. mendeko 60. hamarkadan kanpotik etorritakoek osatzen dute. Eta jakin beharko lukete Kofradiako kide izateko eta bileretan bozkatzeko eskubidea dutela. Baina herritar oso gutxik ezagutzen du Kofradien fun­tzioa edo antolakuntza eta zabalkunde lana egiten ez bada, pare bat belaunalditan desagertu egingo dira edo zerbait marjinal moduen geldituko dira. Gaur egun eztabaida dago Kofradien basoek bete behar duten funtzioari buruz: pinua sartu eta etekinak auzokideak laguntzeko bideratu; edo funtzio ekonomizista horren ordez, beste mota bateko landaketak egin…

Egoera horri buelta emateko helburuarekin eskoletan lantzeko Unitate didaktiko bat prestatzen gabiltza, eskola umeek jakin dezaten zein­tzuk diren Kofradien fun­tzioak, zeintzuk diren emai­tzak eta kideak nortzuk izan daitezkeen.

La entrada “Iurretar guztiek jakin beharko lukete Kofradiako kide izateko eskubidea dutela” se publicó primero en durangon.com.