Ikuspegi feminista nabarmena duen ‘Ez dogu zor ezer’ diskoa kaleratu du eskualdeko musikariak biltzen dituen Haize-arrosa taldeak. Edurtzeta Ania abeslari eta perkusionistak Karmele Jaio, Onintza Enbeita, Miren Amuriza, Itziar Ituño edo Francis Díezen kolaborazioak azpimarratzeaz gain, taldearen asmoak azaldu ditu.

-Eneritzek eta zuk Ene Bada! taldea sortu zenuten, eta hamarkada bat egin ondoren taldea desegitea erabaki zenuten. Hori 2007an izan zen. Noiz erabaki zenuten berriro elkartzea?
-Eneritz Gorritxategik (trikia eta ahotsa) eta biok sortu genuen Ene Bada!, eta Markos Murillok (gitarra elektrikoa eta akustikoa) eta David Vallejok (bateria) osatzen zuten tadlea. Haize-arrosara gehitu dugun Peio Agirre (baxua) ez zen gurekin egon baina bai bere anaia Aitor. Orain hasiko dugun denboraldi honetarako Gorka Molero gitarra jolea gehituko zaigu. Beraz, seikotea izango gara.
Haize-arrosa taldeak, hala ere, ez du zerikusirik izango Ene Bada! taldearekin. Orduan erromerietako talde bat ginen, eta hau proiektu guztiz desberdina da. Hemen itzelezko fusioa egin dugu eta estilo anitzak lantzen ditugu. Sarritan errazagoa da estilo bat finkatzea, baina guk kantuak etorri zaizkigun modura egin nahi izan ditugu. 

-Ia 15 urte izan ziren zuen berririk gabe
-Ene Bada! desegin eta gero bakoitza geure aldetik ibili gara eta musika estilo oso anitzetan. 2021eko abenduan Eneritz eta biok kafe bat hartzeko gelditu ginen eta orduan sortu zen galdera: ‘ez duzu faltan botatzen?’. Familia edukitakoak gara eta umeak pixka bat hasita ditugunez, berriro elkartu eta proiektu intimo bat lantzeko gogoa sortu zitzaigun. 2022an ia inori ezer esan barik elkartzen ginen, baina proiektuak sortzen hasi ziren; Berrizko taldeekin disko bat argitaratzeko ‘Ez’ kantua grabatu genuen eta 2023ko martxoaren 8rako ‘Tortolaraino’ singlea grabatu genuen. Horrek dena disparatu zuen.  

Helduagoak

-Orain ‘Ez dogu zor ezer’ lehen diskoa kaleratu duzuenez, jarraitzeko asmoa izango duzue, ezta?
-‘Ez dogu zor ezer’ singlea irailean argitaratu genuen eta gero, Liburu eta Disko Azokarako albuma argitaratu genuen. Iaz dozena bat kontzertu inguru eman genituen eta abenduan zehar diskoaren aurkezpena egiten ibili ginen. Nahiz eta hasieran inongo pretentsiorekin hasi ginen, gogotsu gaude eta pertsona zein musikari moduan helduagoak garela konturatu garela. Urte osoan ibili gara kantuak prestatzen eta letrei zein mezuei eman nahi izan diegu garrantzia; horregatik kolaborazio inportanteak lortu nahi izan ditugu: Onintza Enbeita, Miren Amuriza, Karmele Jaio, Eneko Abasolo ‘Abarkas’, Unai Iturriaga, Itziar Ituño, Doctor Deseo taldeko Francis Díez,… 

-Hamar abesti tartekatu dituzue diskoan eta ikuspegi feminista nabarmena da, ezta?
-Bai, horrela da. Gure diskoa aurkeztu dugunean proiektu bat aurkeztu dugu, eta bilduma honek protagonista bat du: Baltzarana. ‘Baltzarana’ gure kantuetako bat izateaz gain, emakume izateagatik eta arrazoi desberdinengatik (itxura fisikoari, sexu-orientazioari, azalaren koloreari, eta abarri lotuta) diskriminatuta sentitzen den edonor islatzen du, norberaren lekua bilatu eta defendatu izan behar izan dugun guztiok islatzen gaitu. Azken finean, denok izan gara baltzaranak bizitzaren momentu desberdinetan

Istorio bat

-Nondik dator pertsonaia hori?
-Baltzarana euskal kopla tradizionaletan sarritan agertu den pertsonaia zan. Ardoaren kolorea zuena, zerbitzaria zena, prakak josten zituena… Baina guk pertsonaia horri buelta eman diogu eta gure Baltzaranak, alargun gelditzen denean, bere ezkon-eraztuna saldu egiten du eta hor dator bere liberazioa.   

-Bera da abesti guztietako protagonista?
-Bai. Gure protagonistak bide bat egiten du kantu bakoitzean. ‘Haize-arrosa’n esaterako, galduta eta bere bizitza noraezean dago. ‘Ez’, hiru hizkuntzatan abesten dugu, eta bertan azaltzen den mezua zera da, ‘ez beti da ez’. ‘Gezurretan ala?’ kantuan hitz horren dikotomiaz ari gara: gezurra minik ez egiteko eta mina egiteko erabiltzen da. Emakume talde batekin topo egiten duenean ‘Tortolaraino’ dagoela aitortuko du. ‘Norbera’ abestian esaten duguna zera da: bakoitza den modukoa dela eta albokoek garen modukoak garela onartu behar dute. ‘Ez dogu zor ezer’ kantuan berriz, egunerokotasunean edertasunaren kanonei ematen zaien garrantziaz ari gara, ideia horrekin apurtu behar dela eta gorputzen aniztasunean dagoela edertasuna. 

–Disko osoa istorio bat da beraz.
-Bai. Abestiak banan-banan entzun daitezke, baina guk lotu eta bide bat egin nahi izan dugu.  

-Zelan lortu duzue hain letra-egile ezberdinekin osotasun horretara heltzea?
-Diskoan parte hartu duten guztiei esan diegu zein den gure proiektua eta beraien aldetik eduki dugun prestutasuna itzela izan da. Karmele Jaiori eskatu genion baimena, taldearen izenerako eta kantu baterako bere poemetan inspiratu ginen. Beste kasu batzuetan letra-egileei nahi genuena eskatu genien eta beste batzuetan askatasun osoa izan zuten. 

La entrada “Geurea defendatu behar dugunok islatzen gaitu Baltzaranak” se publicó primero en durangon.com.

Heldu da 58. Durangoko Azokaren ordua. 10:30ean hasiko den edizioak ‘Fantasia!’ izena izango duen arren, amets egiteko gune bat baino gehiago “sormenaren eztanda” eta “euskal kulturaren jai ikaragarria” bihurtuko da, Gerediaga Elkarteko arduradunek adierazi duten bezala.

Aurtengo edizioa jaiegunean hasten denez eta ikasleen goiza bihar izango denez, familiek, koadrilek edo bakarka gerturatzen direnek nagusituko dira.  Euskal kulturaren epizentroa bilakatuko diren Landako Gunea eta gainontzeko espazioak eskaintza oparoa eskainiko dute: 257 erakusmahai, 950 nobedade eta 265 ekitaldi.

Eguerdiko 12:00etan San Agustin Kultur Gunean egingo den ‘Fantasia DA!’ inaugurazio ekitaldian, antolatzaile eta erakundeetako ordezkarien hitzaldiez gain dantza, pintura eta musika uztartzen dituen ‘MADA’ arte performance-a eskainiko du Amaia Lejarreta artista durangarrak, Janire Etxabe dantzari bertikalaren partaidetzarekin.

Hasiera oparoa

Lehen eguneko hitzorduen artean, aipagarriak dira Musika Eskolako eta Plateruenako Ahotsenean guneetan izango diren ekitaldiak. Lehenen espazioan Bernardo Atxaga, Oihane Amantegi edo Jon Arretxe izango badira beraien liburu berriak aurkezten, bigarrenean NØgen edo Yogurina Borovaren sorkuntza berriak entzuteko aukera egongo da.

‘Bidasoa 2018-2023’ filmaren solasaldiarekin eta’ Arantzazu. 36 zm, 5 mende, herri bat’ dokumental historiko eskainiko badira Irudienean, ‘Euskaldungak’ obra estreinatuko du Taulelak konpainia durangarrak eta bakarrizketa umoretsua eskainiko du Mikel Martinezek Szenatokian.

Datozen egunetan Durangoko Azokara hurbilduko diren sortzaileen zerrendak gustu eta zaletasun guztiak asebeteko ditu: Harkaitz Cano, Xabier Mendiguren, Karmele Jaio, Jakoba Errekondo, Toti Martínez de Lezea, 2022ko Somen Beka irabazi zuen Jon Ander Urresti eta bere ‘Eukalyptus’ proposamen eszenikoa, Izaroren ‘cerodenero’ disko berriaren aurkezpenerako egin den ikus-entzunezkoa, ‘Durangas’ dokumentala, Marta Goikoetxearen ‘Martxanterak’, eta abar luze bat.

Azoka 10:00etatik 20:00etara arte egongo da irekita zapatura arte, eta azkenen egunean, domekan hain zuzen, 18:00etan itxiko da.

Mikeldi obraren erreplika

Abenduaren 10a arte, erakusketa eta ekimen ugari izango dira Durangon, eta aipagarrietako bat “Eskuahaldunak eskultoreen elkartearen erakusketa izango da, 80 artistaren 200 bat eskultura jasoko baititu”, antolatzaileek azpimarratu dutenez. Arkotxa kaleko lokalaren aurrean, Durangoko Institutuko Arte Ederren batxilergoko ikasleekin elkarlanean egindako Mikeldi obraren egurrezko erreplika bat ipiniko dute, 4 metroko altuerakoa.

Euskaltelek Azokan jarritako 4 kilometroko zuntz optikoak “kalitatezko konexioa bermatzeaz gain, www.durangokoazoka.eus webgunearen orri bakoitzean 10.000 bisita” jasotzeko aukera ematen du, antolatzaileen esanetan.

Bestalde, Durangoko Azokaren antolakuntzak garraio publikoa erabiltzeko gomendioa helarazi gura die herrira etorriko diren kulturazaleei. Autoa erabiliko dutenek, doako autobus zerbitzu bat izango dute aukeran, Iurretako autopista irteerako aparkalekuetatik Landako ondoko Olleria kaleraino. Autobus zerbitzua abenduaren 6tik 9ra, lau egunetan eskainiko da, ordu erdiro.

La entrada Fantasia! Durangotik mundura hedatuko da gaurtik domekara se publicó primero en durangon.com.

Abenduko lehen asteko jaiegunekin batera dator Durangoko Azokaren 55. edizioa eta, osasun larrialdia dela eta, erabat itxuraldatutako izango da gaur bertan hasten den euskal kulturaren hitzordu nagusia.

Gerediaga Elkarteak urtero antolatzen duen ekimenaren ardatza argitaletxeek eta sortzaileek Landako Gunean jartzen dituzten saltokiak izaten badira, espazio hori biltegi erraldoia bilakatu dute aurten eta stand-etan kokatzen ziren liburu, disko eta bestelako salgaiak eskuragai egongo dira aurten durangokoazoka.eus webgunean.

Salmenta aldetik Azoka birtuala bada ere, edizio honek egitarau oparoa iragartzen du eta zuzeneko aurkezpenak, kontzertuak edo gai desberdinak jorratuko dituzten mahainguruak nabarmenduko dira gaur hasi eta martitzenera bitartean.

Biharko iragarritako solasaldietan, esaterako, ‘Emakumearen presentzia musikaren industrian, covid-19aren garaian’ izango dute mintzagai Olatz Salvador, Saioa Torre eta Iratxe Reparazek eta etzi ‘Euskal Literatura Sorkuntza: eta orain zer? landuko dute Karmele Jaio, Iñigo Astiz, Idoia Santamaria eta Uxue Alberdi sortzaileek. Aurkezpenak ere ugari izango dira egunotan, bai liburuenak bai bestelako materialenak, eta disko berriak aurkezteko, besteak beste, Bulego, Mikel Urdangarin, Bizarro, Rafa Rueda, Gatibu edo Korrontzi & Xabier Amuriza izango dira.

#IkasleGoizaDA

Ohikoa denez, ikasleei zuzendutako ekitaldiek emango diote hasiera aurtengo Azokari eta ‘#IkasleGoizaDA’ goiburuarekin prestatuako egitarauan aurten lan berriak dituzten Erika Elizari, Aitor Arana, Kai Nakai edo Liher musika taldea elkarrizketatuko dituzte Oihan Vega eta Oizeder Mayo kazetariek. Zuzenean egingo den saio bakarra izango bada ere streaming bidez jarraitzeko aukera izango da. Yogipuinak, Marrazkiekin jolasean, Liburu bat egingo dut edo bikoizketa zein 3Dko sorkuntzaren tailerrak ere internet bidez jarraitu ahal izango dira.

55. edizioaren irekiera ofiziala arratsaldeko 18:00etan izango da Xabier Madariaga kazetariak zuzenduko duen ‘Azokaren lehen taupaDA!’ ekimenarekin. Inaugurazioan antolatzaile eta erakunde babesleetako ordezkariez gain Durangoko Bagara dantza kolektiboa, New Yorketik mintzatuko den Kirmen Uribe idazlea eta Eñaut Elorrieta musikaria arituko dira.

Hastapeneko eguna borobiltzeko Kai Nakairen kontzertua egongo da Plateruena Kafe Antzokian arratsaldeko 19:30ean hasita. Agertokian azalduko den artista gasteiztarrak reggaetoia doinuak nabarmentzen dituen ‘Baimenkin gabe’ lana aurkeztuko du, iaz eskuratutako Sormen Bekaren emaitza hain zuzen.

La entrada Zuzeneko ekitaldiak emango diote hauspoa batez ere birtuala izango den Durangoko Azokari se publicó primero en durangon.com.

Yolanda Arrietaren bi ipuin izango dira mintzagai bigarren solasaldi dialogikoan.

Hitzez eta Ahotsez ekimenak aurtengo bigarren solasaldi dialogikoa burutuko du gaur arratsaldeko 19:00etan Durangoko Bizenta Mogel liburutegian. Seigarren edizioko gaia ‘Askatasuna’ dela eta, eragileek Karmele Jaio, Yolanda Arrieta, Angela Davis eta Paul Celan idazleen testuak aukeratu dituzte.

Ekitaldira gerturatzen diren literatura zaletuek bost pasarte aztertuko dituzte: Angela Davisen ‘Emakumeak, Arraza eta Klasea’ liburuko ‘Gorputza guda-zelai eta lukabi’ atala; Karmele Jaiok Berria egunkarian argitaratutako ‘Cry baby’ testua; Paul Celanen ‘Heriofuga ‘ poema; eta Yolanda Arrietaren ‘Balizko burutapena. Luis’ eta ‘Balizko burutapena. Teresa’ ipuinak.

Solasaldian parte hartzen dutenek testuetan atentzioa emandakoaren inguruko aipamenak jorratuko dituzte. “Berdin dio zein arrazoirengatik den: izan daiteke pertsonaiak ezagutzen duzun norbait gogoraraztea; izan daiteke gertatutakoa zeuk bizi izana; izan daiteke ahapaldi bat benetan ederra iruditzea… zeurea da aukera!”, literatura ekimenaren sustatzaileen esanetan.

Hitzez eta Ahotsez ekimena garatzen dutenekin harremanetan jartzeko hitzezetaahotsez@gmail.com posta elektronikoa zein Facebookeko Hitzez eta Ahotsez profila erabili daitezke.

La entrada Karmele Jaio eta Yolanda Arrieta bigarren solasaldi dialogikoko protagonistak izango dira se publicó primero en durangon.com.