El Museo de Arte e Historia de Durango inaugura mañana, 7 de mayo, la exposición ‘Espazioaren hustura – Desocupación espacial’, que ofrece una mirada única al trabajo de Jorge Oteiza. La muestra, dirigida y coordinada por Garazi Arrizabalaga Cabrerizo y comisariada por David Pavo Cuadrado, se centra en el proyecto que Oteiza desarrolló en mayo de 1970 para Durango que se iba a enmarcar en una exposición colectiva de escultores vascos. El proyecto original no llegó a materializarse, pero gracias a los materiales inéditos conservados en la Fundación Museo Jorge Oteiza, hoy es posible reconstruirlo.

La muestra incluye un conjunto de ocho esculturas, que exploran la desocupación espacial. Estas piezas se dividen en dos grandes grupos: la desocupación del cubo, que está representada por cinco obras, y la desocupación de la esfera, que cuenta con dos esculturas. La pieza ‘Piedra movediza’, que sigue a ‘Caja vacía’, se considera la culminación de la desocupación del espacio.

Sin embargo, Oteiza añadió dos estatuas adicionales, variantes de ‘Caja vacía’, que están directamente relacionadas con su formulación espacial en ‘Piedra movediza’. Estas dos últimas esculturas también están vinculadas a su experimentación con una nueva monumentalidad en la arquitectura, una temática que está relacionada con su proyecto de monumento a José Batlle y Ordóñez para Montevideo, en el que trabajó entre 1956 y 1964.

El proyecto expositivo de Oteiza para Durango se complementa con trece collages, que se han seleccionado debido a su relación experimental con las esculturas. En estas obras en papel, Oteiza explora la desocupación espacial del muro, desarrollando una teoría cromática y una formulación formal propias. Estos collages ofrecen una nueva dimensión a la propuesta escultórica y muestran el interés del artista por integrar diferentes formas de expresión artística.

Espacio divulgativo, visitas guiadas y otras actividades

El Museo ha preparado un espacio divulgativo en la planta baja, que incluye la proyección de un documental de 70 minutos con una entrevista a Oteiza, así como un audio en el que Oteiza lee la conferencia que escribió para la exposición de Durango en 1970. También se exhiben fotografías históricas de la época, relacionadas con la estatua Piedras en cadena / Estela funeraria para unas monjitas de Durango (1956), una de las obras que Oteiza vinculó con la ciudad.

Junto a la muestra se llevarán a cabo visitas guiadas los días 23 de mayo y 3 de junio, en euskera y castellano (habrá dos visitas por día, una en cada idioma). Estas visitas ofrecerán un recorrido más profundo por las obras y el proyecto de Oteiza.

La exposición se complementa con varias actividades. El 13 de mayo, se llevará a cabo el taller Pliegues, huecos y grietas, impartido por Elena Detalleres (requiere inscripción previa). Ese mismo día, a las 18:00, el comisario de la exposición, David Pavo, ofrecerá una conferencia titulada ‘Jorge Oteiza: Reinvención de la estatua. De una nada que es nada a una Nada que es Todo’.

Además, dentro de las jornadas XX. Artearen ezaupidea: Eskultorea eta hutsaren pentsalaria, Oteiza, se celebrarán otras dos conferencias: el 19 de mayo, Aitor Aurrekoetxea hablará sobre Jorge Oteiza y el grupo Gaur, y el 26 de mayo, Miren Vadillo ofrecerá la conferencia El legado escultórico de Oteiza.

“Joya de la historia artística”

Paule Sánchez, presidenta de Durangoko Arte eta Historia Museoa, ha resaltado la relevancia de esta exposición como un hito cultural para Durango: ”La muestra Espazioaren hustura – Desocupación espacial es un proyecto que, tras más de 50 años de espera, finalmente puede ser disfrutado por el público. Creada por Jorge Oteiza en 1970 para ser parte de una exposición colectiva en nuestro municipio, esta obra nunca llegó a materializarse, pero hoy, gracias a los valiosos materiales inéditos conservados en la Fundación Museo Jorge Oteiza, tenemos el privilegio de poder compartirla”.

Sánchez ha añadido que esta iniciativa “no sólo recupera un proyecto singular del maestro Oteiza, sino que también subraya el vínculo profundo entre el arte contemporáneo y la sociedad durangarra. Para nosotras, es un honor poder ofrecer esta joya de la historia artística a nuestros vecinos y vecinas y visitantes, poniendo en valor el legado de uno de los grandes escultores vascos en el corazón de Durango, también su tierra”.

La entrada El Museo de Durango reinterpreta el vacío y la escultura con una exposición inédita de Jorge Oteiza se publicó primero en durangon.com.

Atxondoko Axpe elizateko elizaren atzealdera itzuliko da zapatuan Euskal Herriko Ardi Txakurren Txapelketa, iazkoa Garain ospatu ondoren. 55. edizioa beteko duen lehiaketa arratsaldeko 17:00etan hasiko da eta bertan Hego Euskal Herriko 12 ordezkari arituko dira, hiru artzain eta beste hainbeste txakur herrialdeko bakoitzetik.

Axpeko zelaian herrialde bakoitzeko txapeldunak arituko dira: Arabako Ilarduiatik Jose Maria Jauregi, ‘Negu’ txakurrarekin; Bizkaiko Zallatik Angel Barona, ‘Jai’rekin; Gipuzkoako Mutrikutik Javier Zubiaurre, ‘Mendi’rekin; eta Nafarroako Aresotik Antonio Alustiza, ‘Ttiki’rekin.

Aurten Iparraldeko ordezkaririk ez dagoenez, Hego Euskal Berriko herrialdeko bigarren eta hirugarren sailkatuak ere parte hartuko dute. Arabako bigarren ordezkaria Jauregi bera izango da, kasu honetan ‘Sua’rekin, eta hirugarrena Goiuriko Oihan Basterra ‘Lau’rekin.

Bizkaiko bigarren sailkatua Orozkoko Enrique Mendiguren izango da, ‘Laia’rekin, eta hirugarrena Abadiñoko Kepa Ardanza, ‘Urbi’rekin. Oñatiko Jose Mari Bengoa, ‘Eder’ekin eta Ataungo Aitor Tato, ‘Txato’rekin izango dira Gipuzkoako beste bi ordezkariak, eta Nafarroakoa Oronozeko Jorge Oteiza, ‘Lagun’ekin eta Etxarri Aranatzeko Jesús Raskin, ‘Mendi’rekin.

Txapelketa Atxondoko Udalak antolatuko du, Durangaldeko Mankomunitatea, Gerediaga Elkartea, Atx Azpi Elkartea, Urkiola Landa Garapenerako elkartea eta euskal artzain txakurren alde lan egiten duen EHATE-Euskal Herriko Artzain Txakurren Elkartea laguntzaile dituela.

Partaideek Roger Jauretxe baigorriarrak eta ‘Ximist’ txakurrak lortutako garaipenaren bila arituko dira.

La entrada Hego Euskal Herriko partaideak lehiatuko dira zapatuan Axpen <br/>55. Ardi Txakurren Txapelketan se publicó primero en durangon.com.

Galdategia eta nekazal makinaria egiten zuen Funcor kooperatibaren inguruko jardunaldia antolatu du Andoni Esparza Gallastegi Gizarte Ekintzak, Elorrioko Udala, Laumunarrieta 1937 Memoria Elkartea eta Gerediaga Elkartearen laguntzarekin. Hitzaldi laburrekin osatuko den ekitaldia ekainaren 4an izango da Elorrioko Iturri Kultur Etxean.

Goizeko 10:30ean hasi eta 13:00etan amaituko den jardunaldia hitzaldi laburrez osatuko da. Ekitaldiko solaskideak Andoni Basabe, Julia Itoiz, Iñigo Agirre, Mikel Onandia, Rikardo Ajuria eta Jabier Lertxundi  izango dira.

Basabek, ‘Funcor. Zer gertatu zen?’ izango du hizpide; ‘Andoni Esparza y Funcor. La persona y su obra’ gaia landuko du Itoizek; ‘Funcor ikastetxea’ eta ´’Crédito al honor’ izango dira Agirreren mintzagaiak; ‘Elorrioko Eskola Esperimentala. Proiektu pedagogiko esperimental bat’ jorratuko du Onandiak; ‘Funcor: Txirrindularien lantegia’ izango da Ajuriak landuko duen gaia eta, azkenik, ‘Funcor eta Mondragon, bi eredu kooperatibo kontrajarriak’ azalduko ditu Lertxundik.

Solasaldien aurkezlea Andoni Aizpuru izango da eta jardunaldian parte hartzeko beharrezkoa da izena ematea gerediaga@gerediaga.eus e-postara idatzita edo 946818066 telefonora deituta.

Andoni Esparza sortzailea

Andoni Esparza Gallastegi (Argazkia: Idoia Zabaleta)

Andoni Esparzak sorturako Funcor lantegia 1955etatik aurrera Euskal Herrian garatutako proiektu kooperatibisten inguruan jaio zen eta “atzerrira teknologia esportatu zuen estatu espainiarreko  lehenengo enpresa izan zen”, jardunaldia antolatu duten erakundeek azpimarratu dutenez.

Baina galdaketa eta nekazal makinaria arloetan izan zuen garrantziaz gain, Euskal Herriko lehenengo doako ikastola sortzeaz gain “ikasketak egiten laguntzeko bekak” ere eman zituen, garai  hartan “Suedian zuten moduko gizarte laguntza autogestionatu sistema” osatuz.

Kultur munduan ere presentzia nabarmena izan zuen eta Jorge Oteizaren asmoekin bat eginda, umeei zuzendutako artearen esperimentaziorako unibertsitatea abian jartzeko  saiakera egin zen Elorrion. Horrez gain, Nestor Basterretxea eta Fernando Larrukertek 1968an zuzendutakoFuncor kooperatibari ohiari buruzko jardunaldia egingo da Elorrion ekainaren 4an Ama Lur filmaren finantzazioan zeresana izan zuen; Elorrioko Arriola antzokiaren sorreran ere egin zuen ekarpena, eta 1961 eta 1962an lantegiarekin izen berarekin sortutako talde profesionala izan zen herrian.

Azpimarratzekoa da, bestetik, Funcor Laboral Kutxaren sorreran izan zela.

Kooperatibismo herrikoia

Enpresa familia baten hazi zen Andoni Esparza Gallastegi 2012ko ekainaren 1ean hil zen Iruñean. 23 urterekin sortu zuen Funcor eta bere bizitza osoan hainbat enpresa proiektu sustatu eta lagundu zituen, “beti kooperatibismoaren baloreak ardatz hartuta”.

“Esparzaren ideia kooperatibismo herrikoi bat egitea izan zen; herrian ardatza jarrita, teknologian eta ekonomian ezezik, kulturan eta hezkuntza ere indarrak jarri behar zirela sinistuta lan egin zuen”. 1970era arte iraun zuen Esparzaren proiektuak Elorrion. Funcorren diruen erabilera ez egokia leporatuta bere kontrako salaketa jarri zuten.

La entrada Funcor kooperatiba izango da hizpide ekainaren 4an Elorrion egingo den jardunaldian se publicó primero en durangon.com.

Astola aldizkariaren 10 zenbakia kaleratu du Gerediaga elkarteak.

Gerediaga elkarteak Abadiñoko Astolan zuen egoitzan jaio eta auzo horretako izena hartu zuen aldizkariak 10. urteurrena betetzen du aurten. Urtean behin argitaratzen den errebistak Durangaldeko historia eta eskualdeari buruzko ikerketa gaiak tartekatzen ditu “edonork ulertzeko moduan landuz eta erakutsiz”, Gerediagako kideen esanetan. 

Astolaren 10. aleak Durangon trena lurperatzeko eta oraindik guztiz garatu gabe dagoen proiektua hartu du abiapuntu. Marta Aranbarri kazetariak trena lurperatzearen inguruko lan zabalaz egiteaz gain, Igor Zorrakin Durangoko udal arkitektoari eta Hodei Zenikaonandia arkitekto-aholkulariari elkarrizketa bana ere egin die.

Gainera, Milia Zabala eta Eneritz Trigueros arkitektoek egitasmo horren inguruko karrera amaierako egindako proiektuak ere islatzen dira.

Gai horrekin nolabaiteko lotura duen galdera bat egiten da egiten da aldizkariaren editorialean, “erabat beharrezkoa al da Durangoko geltoki zaharra eraistea?”. Horri buruzko hausnarketa egiteko lagungarri izan daiteke Amaia Martinez Matia Historian doktoreak eskualdeko paisaia industrialari buruz idatzitako artikulua.

Herejeak eta Plateruak

Garai desberdinetako gertakari historiak ere aztertzen dira beste lau artikulutan. Jose Mari Uriarte historiazaleak Karl Wilhelm von Humboldt aristokrata prusiarrak Durangaldean zehar egindako bisitaldiaren berri jaso du.

Ander Berrojalbizek ‘Anbotoko herejeak’ izenarekin ezagutzen zen mugimenduak agintari zibil zein elizakoen aldetik jasandako errepresioari buruzko erreportajea idatzi du.

Jose Antonio Sistiaga, Esther Ferrer eta Jorge Oteiza artista plastikoek 60ko hamarkadaren erdialdean Elorrion eskola esperimentala sortzeko ahaleginei buruzko artikulua idatzi du Mikel Onandia arte historiagileak.

Antton Mari Aldekoa-Otalora, azkenik, Durangoko Plateruak izan ziren Antonio eta Juan Cruz de la Fuente Bolanjerori buruzko testua idatzi du kaleratu berri den aldizkarirako.

Astola urtekariaren 10 zenbakiak 160 orrialde ditu eta salgai dago 5 euroren truke Durangaldeko liburudenda eta papertegietan eta Gerediaga elkartearen bulegoan.

10 urteetako ibilbidean 100 erreportaje inguru argitaratu ditu Astolak. Hamarkada horretan “Durango Detroit berri bat izateko bidean egon zela, Iurretan aireportua egon zela edo Elorrion petroleoa aurkitu zutela” gogoratzen dituzten artikuluak tartekatu dituzte, besteak beste.

La entrada Durangoko tren lurperatzea hartu du ardatz 10. urteurrena betetzen duen ‘Astola’ aldizkariak se publicó primero en durangon.com.