Aurten Sormen Bekako irabazleak, Gotzon Gomez Gerediaga elkarteko presidentearekin eta Mireia Elkoroiribe Durangoko alkatearekin.

Durangoko Azokako 60. edizioko Sormen Bekako irabazleak saritzekoa prentsaurrekoa egin da gaur Ahotsenea Literaturan. Bertan, irabazleekin batera, Gotzon Gomez Gerediaga elkarteko presidentea, Mireia Elkoroiribe Durangoko alkatea eta Unai Iturriaga irabazlea hautatzeko epaimahiko kidea izan dira. 

Aurtengo Sormen Beka Komiki lanetara bideratu da. Guztira Sormen Bekara hamabi lan aurkeztu dira, oso estilo eta tematika ezberdinak hizpide hartuta (umeei bideratutako komikiak, manga, zientzia fikziozkoak, umorezkoak, historikoak,…). Horien artean, “Gizaberetxoak. Joxe Azurmendiren joanak eta etorriak” lana aukeratu du epaimahiak.

Komiki horren bitartez Joxe Azurmendi eta zenbait autore feministaren arteko (Angela Davis, Simone Weil, Vandana Shiva, Jule Goikoetxea…) elkarrizketa fikzionatuko dute. Krisietatik bilaketetara, gizaberetxo horien ezinegon, galdera eta gogoetak landuko dira, elkarren arteko zubiak eraikiz eta elkar aberastuz.

Euskal Herrian ardaztuta, Euskal Herriko eta munduko bazter zein egoera ezberdinetan kokatuko dira autoreok, haien bizitzako pasarte esanguratsu batzuk ezagutaraziz, haien pentsamendua azalduz eta gaur egun bogan dauden gizarte-auziak jorratuz. Pasarte ezberdinak collage modura josita, tonu umoretsu, jostari eta zorrotza izango da nagusi.

Proiketu kolektiboa da aurtengo Sormen Bekaren irabazlea, izan ere, hiru dira atzean dauden sortzaileak: Ainhoa Olaso, Usue Egia eta Mikel Urdangarin. Urdangarinen tesia ezagutu ostean, hiruren arteko elkarlan proiektu bat abiatzeko gogoz. Egiak marrazkiak eta Olasok gidoia egingo du. Hala, batez ere Azurmendik Davisekin zituen loturetan zentratuta, Azurmendi pentsalari feministekin elkartuko da komikian zehar, eta haien arteko eszenak fikzionatuko dira.

Sinopsia

Joxe Arantzazuko Santutegian ikasle dabilela, aita hiltzen zaio lan istripu batean. Fedea auzitan jartzean, bizitzako zimenduak eraitsiko zaizkio eta bizitzaren zentzuaren bilaketan abiatuko da. Une berean, Dynamite Hillen (AEB) arrazializatutako familien aurkako bonba-erasoen ondotik, Angela Davis borroka anti-arrazistan aktibatu eta bere ibilbide politikoa hasiko du. Bi pertsonaia hauek munduko txoko ezberdinetan elkar lotzen joango dira, bidean hainbat gizaberetxorekin topatuz.

Epaimahaia

Epaimahaikideak hauek izan dira aurten: Unai Iturriaga, Esti Albizu, Ainara Azpiazu “Axpi”, Adur Larrea eta Garazi Arrula. Adierazi dutenez, Joxe Azurmendiri buruzko lana aukeratu dute, besteak beste, proiektu “anbiziotsu”  bat delako.

“Batetik, euskal pentsalari handi bat (gizonezkoa bera) bere garaiko mundu mailako pentsalari feministekin elkarrizketan jartzen duelako ezohiko formatu baten bitartez, komikiaren lengoaiaren bitartez, hain zuen ere. Bestetik, hain seriotzat hartu ohi den mundu intelektuala umoretik eta jarrera jostari batekin lantzeko asmoa ere baloratu dugu. Orijinala da gaia eta tonua uztartzeko proposamena”, argudiatu dute

Proiektu irabazlea, anekdota metaketa batetik harago doan arnas luzeko egitasmo bat da, hasi eta buka pentsamenduaren eta bizipenen gurutzatzeak harilkatuko dituena. “Alderdi grafikoari lotuta, interesgarria da formalismotik at estetika propio ez akademizista baten alde eginiko hautua, zeinak bat egin lezakeen istorioan aipatzen diren egileen jarrera intelektual ertzekoarekin” erantsi dute.

Zortzigarren beka deialdia

Gerediaga elkarteak sortzaile berriei bultzada emateko helburuz sortu zuen Sormen Beka deialdia eta Durangoko Udala izan du hasieratik bidelagun, besteak beste, 15.000 euroko saria eman ahal izateko eskaintzen duen laguntzagatik. Aurten, zortzigarren edizioa izan dute eta Gotzon Gomez Gerediagako presidenteak adierazi du sortzaile berrien bidelagun izateko nahiari bide ematen jarraitzeko asmoa dutela. “Gazte jende asko nabaritzen genuen, arlo ezberdinetan, sortzeko gogoarekin, euskaraz eta euskaratik gainera. Eta horren erakusleiho baino gehiago izan nahi genuen”, bere esanetan.

Atopia rol jokoen egitasmoa izan zen lehen bekaduna, eta geroztik Kai Nakairen diskoa, Bañolet ikus-entzunezkoa, Ibai Aizpuruaren Barraka bideojokoa, Jon Ander Urrestiren Eukalyptus antzezlana, Marramiau sorkuntza taldearen Argizagi. Zubiak adiskidetasunerantz telesaila eta Irati Bazetaren Harien isla erakusketa saritu dituzte.

La entrada ‘Gizaberetxoak. Joxe Azurmendiren joanak eta etorriak’ proiektuak jaso du aurtengo Sormen Beka se publicó primero en durangon.com.

Julen Apella.

Pandemia osteko garaian kokatutako bi gazteren heltze-prozesua da ‘Sakelako bihotzak’ liburuaren ardatza. Jokin eta Felix dira Julen Apella berriztarrak sortutako protagonistak. Jokin azkarra, sortzailea eta egonezin handikoa da, eta Felix, ordea, neurritsua eta bizitza arrazional eta orekatuaren aldekoa. Pertsonaion bidez, gaztaro eta helduaroaren arteko tarte grisa  aztertu du egileak: nerabezaro luzatuaren eta helduaroaren atariko kontraesanak, lan-prekariotasunaren lehen kolpeak eta inozentziaren zein desiraren berrantolaketa. Apellak dio bere helburua egungo mundualdiaz hausnartzea izan dela, inguruko arazoetatik abiatuta. Durangoko Azokan bihar, 14:00etan, egingo duen aurkezpenean, irakurleekin harreman zuzena izateko aukera baloratuko du gehien.

-Zerk piztu zizun ‘Sakelako bihotzak’ idazteko gogoa?
-Narratiba lan bati heltzeko gogoa neukan, eta nire inguruko problematikei buruz idatzi eta hausnartzekoa. Egia esan, hasieran ez nuen argi zehatz-mehatz zer kontatuko nuen, baina bai garaiarekin kontaktuan egon beharko zuela kontatzen nuenak, eta pandemia osteko urteetan kokatu nahi nuela, hortik abiatuta egungo mundualdiaz pixka bat hausnartu ahal izateko.

-Protagonistak oso desberdinak dira izaeraz, jatorriz eta jokabidez. Zergatik aukeratu zenituen bi profil horiek?
-Niretzat garrantzitsua zen bi profil desberdin izatea, baina, era berean, esparru soziologiko berekoak izatea; garai eta espazio berdintsuan egonagatik, aztertu ahal izateko bakoitzaren bizipenek eta izaerak nola baldintzatzen zuten haien garapen psikologikoa. Batetik, Felix: neurritsua, bizitza arrazional eta orekatuaren praktikantea, kuadrikulatua ia, ezertan inoiz nabarmendu ez dena, baina azkenaldian, bizitako aldaketa batzuk tarteko, krisi pertsonal batean murgilduta dagoena. Bestetik, Jokin: azkarra, sortzailea, karismatikoa, egonezin handikoa; baina bere energia nora bideratu ez dakiena, eta pandemia ostean galduta eta “normaltasun” berriari neurria hartu ezinik dabilena. Interesgarria zen, niretzat, aztertzea bi posizio desberdin horietatik nola egiten zioten aurre heltze-prozesuaren erronkari.

-Poesiatik nobelara egin duzu salto. Arrazoirik al dago aldaketa horretan?
-Genero narratiboa probatzeko gogoa nuen, narratiba-irakurlea naiz, eta erronka gisa hartu dut nobelaren idazketa. Postal bat desertuan poema-liburuaren bigarren zatian, iruditzen zait bazegoela jada ‘Sakelako bihotzak’-eko hazia: tonua, estiloa, gai batzuk… bazeuden bertan ordurako, eta oraingo lanean horiek sakonago lantzeko aukera izan dut. Egiaz, esperimentazio- eta ikasketa-prozesu bat izan da, berria izan da dena niretzat, baina aske eta eroso sentitu naiz, eta askatasun eta freskotasun hori idazketara trasmititu izana nahi nuke.

-Liburua 2023an kokatu duzu, pandemiaren ondorengo “normaltasunaren” aroan. Zein garrantzi izan du une historiko horrek istorioarentzat?
-Nire ustez, garrantzi handia du. Batetik, normaltasun “itxurazko” moduko bat bizi izan genuelako, gazte askok itxialdia haien garapen pertsonalaren eten gisa bizi izan zutelako eta berriz ere munduratze horretan egokitzapen prozesu bat bizi behar izan zutelako; nobelan, Jokinen krisia, bereziki, testuinguru horren ondorio da neurri batean. Eta bestetik, pertsonaiak mende berriaren hasieran jaiotakoak diren neurrian, justu 21-22 urte bueltako adinean kokatzen dituelako, hain zuzen nik neuk landu nahi nuen adin tartean, zeinetan jada deseroso sentitzen diren akaso gehiegi luzatzen ari diren nerabezaro baten ondorioz, baina era berean, helduaroko erronkei prest egiteko tresnarik gabe oraindik.

-“Linbo” moduko aro bat deskribatzen duzu, nerabezaroaren amaieran eta helduaroaren atarian dagoen tarte grisa. Zein da, zure ustez, garai horren zailtasunik handiena?
-Asko izan daitezke. Bat, adibidez, izan daiteke mundu-laboral prekario batean lehen pausoak ematea bizitzako beste esparru batzuen garrantzia albo batera utzi gabe. Hau da, lanaren eskakizunetatik haratago, gai izatea inguruko harreman pertsonalak zaintzeko eta kalitatezko espazioa eta denbora eskaintzeko bizitzako beste esparru batzuei: zaletasunei, sormenari, konbikzio politikoei, jakin-min askotarikoei… Lana deszentralizatzeko, funtsean. Horren harira, inozentziaren eta desiraren berrantolaketa ere aipatuko nuke: haurtzaroko eta nerabezaroko inozentzia puntua galtzen ari dira pertsonaiak, baina, aldi berean, bada erresistentzia antzeko bat inozentziaren, edo nahi bada, biziminaren alde. Gazteak dira, bizitza oso bat dute parez pare irekita eta mundua elementu bizi eta moldagarri gisa ulertzen dute; haien garaiaren ondorio sentitzen dira, baina baita, era berean, hain garaiaren kide eta protagonista ere: niretzat ezinbestekoa zen horrek sortzen dituen indarra eta intentsitatea ere transmititzea.

-Durangoko Azoka jendez lepo egoten da urtero. Bertan, liburuaren aurkezpena egiteko aukera izatea garrantzitsua al da zuretzat?
-Duela bi urte ‘Postal bat desertuan’ aurkeztu genuenean, eskualdean egin genuen lehen aurkezpena izan zen, eta oso ederra izan zen. Oraingoan, Berrizko Hiltegixen eta Durangoko Hitz liburu dendan egin ditugu aurkezpenak jada; beraz, ez dakit, beharbada beste jende profil bat egon daitekeela espero dut. Aurkezpena egin aurretik, standean sinatzen egongo naiz, 12:00etatik 14:00ak arte.

-Zer harreman duzu Durangoko Azokarekin? 
-Urtero egiten dut bisitatxo bat. Egitaraua alde batera utzita, normalean gehien gustatzen zaidana urtean zehar ikusi ohi ez dudan jendea ikustea da, lagunekin elkartzea, bazkaltzea, trago batzuk hartzea… Artista gisa, irakurleekin egoteko aukera ere bada, edo miresten dituzun beste artista batzuk ezagutzekoa. Hau da, azokak eduki dezakeen zentzu sozial edo komunitarioa da gehien interesatzen zaidana eta gehien baloratzen dudana. Aurten, adibidez, Behe Bandakoen ‘Zeri idatziko diogu orduan?’ errezitaldia ikusi nahi dut.

La entrada “Protagonistek heltze-prozesuari nola egiten zioten aurre aztertzea interesgarria zen” se publicó primero en durangon.com.

Durangoko Azokaren lehenbiziko egunak bere 60 urteko ibilbideak sortutako ikusmira gainditu zuen. Kulturaren jaialdi bilakatuta, arrakastaz itxi zen Durangoko Azokaren lehenbiziko eguna. Euskal Herriko milaka ikasle bildu zituen ikasle goizaren ostean, inaugurazio ekitaldiak Durangoko Azoka posible egiten duten pertsona guztien berotasuna batu zuen San Agustin Kulturgunean. Bertan, Gerediagako elkarteko kideekin batera, instituzio nagusietako ordezkariek eta Azokaren babesle eta lagunek 60 urteko ibilbidearen garrantzia aldarrikatu zuten familia giroan.

Lehendabizi, Durangoko Azoka egikaritzeko haien babesa eman zuten instituzio nagusietako ordezkariek hartu zuten hitza: Mireia Elkoroiribe Durangoko Alkateak, Ibone Bengoetxea lehendakariordeak eta Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak eta Elixabete Etxanobe Bizkaiko Diputatu Nagusiak. Hirurek 60 urteetan zehar Durangoko Azokak egindako lana eta Kulturaren Jaialdi bilakatzeko egindako apustu egokiak goraipatu zituzten.

Ostean, Gotzon Gomez Gerediaga Elkarteko presidenteak hartu zuen hitza: “1965ean, euskal kulturaren aldeko su txiki baten bueltan batu ziren Andra Mariko elizpean, Durangoko Azokaren lehen edizioa antolatuz. Geroztik, su horren argitasuna lagun, ibilbide luze bat egin dugu elkarrekin. Andra Maritik merkatu plazara, handik karpa erraldoietara, gero Landako Gunera, azkenik Durango osora heltzeko. Pausorik pauso, ibilbide horrek honaino ekarri gaitu, urteotan sostengatu gaituen lurra sentitzeko, egindakoa miresteko. Eta, zelan ez, aurrera begiratzeko. Andra Mariko su hura bizirik dago oraindik, eskurik esku ekarri dugun argizaiolan”.

Agizaiola hori bera oparitu zion Gerediaga Elkarteak Izaskun Ellakuriagaren familiari Gerediaga elkarteko kidearen lana eskertzeko egindako omenaldian. Hala, bere lagun, lankide eta familiko kideez inguratuta urteetan zehar Durangoko Azoka posible egiteko burututako lan eskerga goraipatu nahi izan zuen Durangoko Azokak: “Gaur ezin ditugu ahaztu bide honetan lanean ibili diren lagun guztiak, eta bereziki pertsona bat oroitu nahi dugu: Izaskun Ellakuriaga Bustintza. Langileetan langile, energia handikoa, pasioz beteriko ekintzailea eta gertuko laguna. Hogei bat urtean, gure etxe diren Gerediaga eta Durangoko Azokaren zutabe. Uste dut Gerediaga Elkarteko lantaldearen izenean ere banabilela asko botatzen zaitugula faltan diodanean. Bihotzetik, eskerrik asko euskal kulturaren alde eginiko ekarpenagatik, eta guri eman diguzun guztiagatik”.

Ekitaldia ixteko, Kamikaz Kolektiboko Iraia Elias, Erika Olaizola, Amancay Gaztañaga eta Xanti Agirrezabala umorez beteriko antzerki formako oparia egin zioten Durangoko Azokari

La entrada Izaskun Ellakuriaga gogoan hartuta borobildu zen Durangoko Azoka se publicó primero en durangon.com.

ZirHika taldeak Euskal Herriko II. Hikadromoa antolatu du biharko Durangon, Landako ikastetxean. 

Antolatzaileek azaldu dutenez, ekimen honen helburua hika hitz egitea eta ondo pasatzea da. “Hika dakitenak eta ikasi nahi dutenak, guztiak daude gonbidatuta. Euskalkian zein batuan, bakoitzak berean egiteko aukera izango du”.

Euskal Herriko hikazaleei parte hartzeko deia egin diete, gazteei bereziki. Iaz bezala, Hikadromoa Bagera euskara elkarteak gidatuko du: laukoteak osatuta jardungo dute hika, 15 minutuero taldez eta gaiz aldatuz. “Iaz 75 lagun bildu ziren eta oso giro polita sortu zen; aurtengo erronka 150 hikazale biltzea da”.

Izena emateko on-line formularioa prestatu dute: https://forms.gle/PH7h78X76ctsU5jN6 . Telefonoz ere egin daiteke: 943121775 / 652750947.

NON: Durangoko Landako ikastetxean, azokako kale berean. Jangelan, epeletan.
NOIZ: Abenduaren 6an, larunbata

• 14:30-15:30 Pintxo-jana
• 15:30-17:00 Hikadromoa
• 17:00-17:30 Bertso-saioa: Amaia Agirre eta Andoni Egaña

Mintzodromoa

Mintzodromoa izeneko gune berrian izango da hikadromoa eta Taupak Mintzodromoa antolatuko du bertan, igandean. Durangoko azokan hitanoarekin lotutako materiala eskuratzeko aukera ere egongo da, Badihardugu-Ahotsak.eus standean, Artekale 62an, ZirHikak bere lekutxoa izango baitu.

ZirHika taldea Euskal Herriko hainbat tokitako hika eragileek osatzen dute; 2023ko azaroan Oñatin egin zen EHko I. Hika Topaketatik sortu zen. EHko I. Hikadromoa izan zen ZirHikak antolatu zuen lehen jarduera, iaz. Euskaraldia Hika ere ipini zuen abian, Tauparekin batera, 2025eko maiatzean, eta duela gutxi Markina-Xemeinen izan den EHko II. Hika Topaketa ere bideratu du.

Hikadromoak Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren babesa dauka.

La entrada Euskal Herriko II. Hikadromoa bihar egingo da Durangoko Azokan se publicó primero en durangon.com.

Literatura, musika, antzerkia, ilustrazioa, ikus-entzunezkoak… Aurten ere Durangaldeko kultura-ekoizpena oparoa izan da, eta lan guztiak gaurtik hasita eta astelehenera arte Durangoko Azokaren 60. edizioan bilduko dira. Disziplina askotakoak eta publiko guztiei zuzendutakoak izango dira, eta hogei sortzailek baino gehiagok izango dute euren lana jendartean ezagutarazteko aukera euskal kulturaren erakusleiho nagusiaren hainbat gunetan. Durangaldarrek eskura izango dituzte, beraz, 2025eko nobedade guztiak, ‘Zu non, han DA’ lelopean.

Eskaintza zabalarekin dator Durangoko Azoka urte biribil honetan. Kultur zaleek ezer gal ez dezaten, guneka antolatuko ditugu Durangaldeko sortzaileak. Ahotsenea musikan, Plateruenan, musikariak bilduko dira. Heitxi zornotzarra izango da lehena ‘Berreraikitze lana’ bere azken diskoa aurkezten, gaur arratsaldean. Abeslariak euskal musika eta elektronikoa uztartzen dituen lana argitaratu du aurten, eta erresilientzia, dolua eta laguntasunari abestuko die Plateruenako oholtzatik. Durangoko Gar taldeak ‘Oraina eskuetan’ diskoa aurkeztuko du etzi. Jon Garcia (gitarran eta ahotsean), Liher Granados (baxua), Asier Ardanza (bateria) eta Martzel Vargas (gitarra) arituko dira euren onena ematen pop-rock zaleen gozamenerako.

Berriztik etorriko dira Haize Arrosa taldekideak. Emakume, tradizio eta transmisioari estu lotutako lana da ‘Magala’, eta astelehen eguerdian, Azokaren azken egunean, aurkeztuko dute. Egun berean, Garraio igoko da eszenatokira, ‘Ezeren alde’ pop-punk proiektua ezagutzera emateko.

Literaturari dagokionez, elkarlan berezi batek protagonismo handia izango du gaur. Joseba Sarrionandia eta Ilham Sami Çomak poeta kurduaren poema-liburua da ‘Mugarik gabe’. Çomakek 30 urte eman zituen Turkiako kartzeletan, eta Josebak 30 urte baino gehiago erbestean. Poema hauek bi egileen arteko elkarrizketa dira; milaka kilometrora bizi arren, antzeko esperientziak partekatu zituzten: kartzela, erbestea, ama-hizkuntzaren debekua eta euren lanen ilegalizazioa. Horrez gain, Julen Apella berriztarrak ‘Sakelako bihotzak’ eleberria aurkeztuko du astelehenean.

Ilustratzaileen plazan, Atartean, Sormen Bekaren emaitza ezagutaraziko da gaur. Irati Baezak ‘Harien isla’ lanaren xehetasunak azalduko ditu. ‘Euskara jendea’ gaitzat hartuta esku-hartze artistiko bat egitea zen aurtengo beka-deialdiko zeregina, eta ilustratzaile abadiñarraren proiektua izan zen irabazlea. Erakusketa ikusgai egongo da astelehenera arte Durangoko Arte eta Historia Museoan.

Elkartasun bidaia

Ikus-entzunezkoen plazan, Irudienean, musika, erresistentzia eta elkartasun bidaia egitea proposatuko da. ‘Mugarik gabe’ dokumentalak Euskal Herriko eta Kurdistango musikarien identitate gurutzatuak aztertzen ditu, haien borrokak eta adierazpen kulturalen mugak nola gainditzen dituzten erakusteko. Musikak, hizkuntza unibertsala den heinean, erresistentzia, elkartasun eta askatasun grinez beteriko bidaia marraztu eta urrun dauden bi lurraldeen arteko ahizpatasuna adierazten du.

Gainera, zinemaren historian ere ibilbidea egingo da Joseba Sarrionandiak gaztetan idatzi zituen kritika eta komentarioak oinarri hartuta. 1977tik 1980ra Zeruko Argia eta Anaitasuna aldizkarietan argitaratutako testuak ‘Zinema paperak’ liburuan bildu dira, eta igande goizean aurkeztuko da argitalpena. Gaur egun arte nahiko ezezagunak izan arren, 50eko hamarkadan Koldo Mitxelenak Egan aldizkarian idatzitako kritiken ostean, Sarrionandiaren testuok dira zinemari buruz jarraikortasunez euskaraz idatzitako lehen kritika eta komentarioak.

Horrez gain, Asier Ibaibarriaga ermuarrak Edurne San Martinekin batera gauzatutako ‘Txillarreko sukaldaria’ dokumentala aurkeztuko du. Proiektuak liburua ere badu, eta bertan jasotzen da Pello Rubio baserritarrari egindako elkarrizketa osoa. Bere etxea, hau da, Elgoibarko Txillarre baserria, izan zen ETAk bere jardun armatuari amaiera emango zion prozesua abiarazteko elkarrizketen kokalekua.

Azkenik, Durangoko Bideografik ekoiztetxeak burututako Akelarre musika-taldearen ibilbideari buruzko dokumentala erakutsiko da. ‘Akelarre: marearen kontra’ musikaren pasioaz eta indarraz beteta dago.

Fantasia eta abentura

Gogoetarako ere izango da tartea. Talaian etxebizitzaren arazoaz hausnartuko dute bihar Unai Fernandez de Betoñok eta Iratxe Delgadok, ‘Etxearen korapiloa nola askatu’ liburuaren aurkezpenean. Szenatokian, ordea, fantasia izango da nagusi. Durangoko Karrika Antzerki taldeak Gerediaga elkartea eta Durangoko Azokaren jatorriari egingo die omenaldi xekebrea ‘Buruzagien batzarra’ antzezlanean.

Betiko legez, txikiei zuzendutako egitaraua zabala antolatu da Sagunganbaran. Bertan, leku berezia izango du Amaia Egidazu berriztarrak. Batetik, gaur Xabi Salaberriarekin batera, ‘Dortokaren Ametsa’ ipuinaren kontaketa egingo du, eta bestetik, ‘Txirriki-Txarraka’ liburuaren aurkezpena egingo du etzi. Egileak neskatxo ahazkor baten abentura kontatzen du testu errimadun eta jostagarriaren bitartez.

Horretaz aparte, beste hainbat nobedadek Durangaldeko sortzaileen sinadura eramango dute. Esaterako, Ainhoa Urien abadiñarraren ‘Ehun zaldi trostan’ ipuin-bilduma, Joseba Sarrionandiaren ‘Txomin Pellen karrikaburu’ saiakera-bilduma eta ‘Luma kantaria’ Idoia Bertabiderekin batera egindakoa, Amaia Astobiza zornotzarraren ‘Rosa Parks’ liburuaren itzulpena, Eider Eibar ilustratzaile zornotzarrak Itxaso Martinekin burututako ‘Matti eta Zugarramurdiko misterioa’, eta ‘Saria ala ziria?’ ume eta gazteentzako liburuak, eta Elorrioko Fito Skins musika-taldearen ‘Umiltasuna’ diskoa.

La entrada Eskualdeko kultura-ekoizpenak ordezkaritza zabala izango du Durangoko Azokaren 60. edizioan se publicó primero en durangon.com.

60. Durangoko Azokaren mezua eta iruditegia aurkezteko prentsaurrekoa egin dute gaur, Durangoko Landako Gunean. Bertan, Gerediaga elkarteko eta azokaren guneetako arduradunez gainera, erakunde babesle eta kolaboratzaileetako ordezkariak ere egon dira: Durangoko Udala, Bizkaiko, Arabako eta Gipuzkoako Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua, BBK, Eroski, Konfekoop eta EITB.

Durangoko Azokaren sortzaile eta bultzatzaile guztiei eskerrak emanez hasi du hitzaldia Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko koordinatzaileak, eta aipamen berezia egin dio Izaskun Ellakuriaga Bustinzari, urte luzez Durangoko Azokaren antolakuntzan ibilitako Gerediaga elkarteko lankide ohiari. “Dakizuenez uztailean joan zitzaigun, eta, beraz, sarrerako hitz hauek berarentzat dira. Aurtengo edizio honetan hogei urtez euskal kultura sustatzeko eginiko lana gogoratu eta aitortuko dugu”, azaldu du.

Abenduaren 5etik 8ra antolatuko da Azoka eta Gaztelurrutiak aurtengo edizioa bizi dugun testuinguru kezkagarri eta gatazkatsutik salbu ez dagoela aipatuz  ekin dio hitzartzeari. Hala, gogora ekarri du ez dela erraza jaialdi bat prestatzeko “grinari” eustea “samina barreiatzen ari den” aldi honetan. Horregatik, aurtengo Durangoko Azokan oso presente egongo da Palestinako herria. “Bai prestaketan zein azokako egun guztietan genozidioa behin-betiko gelditzeko deia luzatuko dugu”, ohartarazi du. “Kultura kritikotasunari eta irudimenari ateak irekitzea ere badenez, gure ekimenak balio dezala mundu justuago eta gizatiarrago baten aldeko bidean elkartzeko”.

Kulturaren jaialdia

60 urteko ibilbidea egingo du aurten Durangoko Azokak, baina data borobil baten ospakizunean zentralitatea jarri beharrean, urte hauetan guztietan garatutako ibilbidean jarriko du arreta. Hala azaldu du Gaztelurrutiak: “Urteurren seinalatu honetan ere, ospakizun handietan indarra galdu ordez, honaino ekarri gaituen egiteko moduari eutsi eta berrikuntza batzuk txertatuko dizkiogu Azokari, egokitzen eta hobetzen jarraitzeko asmoarekin”.

Aurtengo edizioari lotuz, bi berrikuntza nagusi aurkeztu nahi izan ditu oraingoan. Batetik, azkenaldian urtero asmatu den leloaren dinamika eraldatu eta, hemendik aurrera, geratzeko etorri den lerroburu edo claim berri bat sortu dutela adierazi du: “Kulturaren Jaialdia”.

“Durangoko Azoka Kulturaren Jaialdia da, adierazpide artistiko asko batzen dituelako, euskarazko eta tokiko sorkuntza, artistak eta zaleak protagonista harturik. Durangoko Azoka Kulturaren Jaialdia da topaketa profesionala eta herrikoia delako, eta herritarrei  nortasun kulturala bizitzeko, ospatzeko eta garatzeko aukera ematen dielako”. Gainera, kultur eredu herritarra izatea nabarmendu du Gaztelurrutiak: “Kultur eragileek antolatua, sektoreko profesionalekin elkarlanean eta erakunde publikoen laguntzarekin. Horrek guztiorrek egiten du Durangoko Azoka kulturaren jaialdi”, berretsi du.

La entrada Kulturaren Jaialdi bilakatuta, </br>60 urteko ibilbideari jarraipena emango dio Durangoko Azokak se publicó primero en durangon.com.

Euskara jendea gaitzat hartuta esku hartze artistiko bat egitea zen aurtengo beka deialdiko zeregina, eta Irati Bazeta ilustratzaile abadiñarrak irabazi du, ‘Harien isla’ izeneko proiektuarekin. Margogintzan oinarrituko da bere lana; dozena bat pieza sortzeko asmoa duela azaldu du, horiekin guztiekin erakusketa egin ahal izateko 60. Durangoko Azokan. 15.000 euroko beka da, eta Durangoko Udalarekin batera eskaintzen du Gerediaga Elkarteak.

Bazetak azaldu duenez, margogintza umetatik landu izan du, eta bekaren deialdiaz jakitean aurkeztea erabaki zuen. Gaia dela-eta, euskarari buruz azken boladan hainbat hausnarketa konpartitu dituela aipatu du ilustratzaileak, eta ondorioz hainbat galdera sortu zaizkiola.

“Nor da euskara jendea? Zer dakar euskara jendea izateak? Ba al dugu euskara jendea garenaren kontzientziarik? Euskaraz bizi edo euskarara heltzeko denok baliabide berak al ditugu? Zein egoeratan sentitu dugu hizkuntza estresa? Hainbat galderatan oinarri hartuta landutako proiektua da”, esplikatu du Bazetak. Beraz, proiektuaren bidez gogoeta horiek plazaratzea da bere helburua, eta gainera, sormen prozesuan herritarren partaidetza eskatzeko asmoa du.

Sormen beka “aukera paregabea” dela uste du irabazleak, eta aurkezpenean eskerrak eman dizkie antolatzaileei eta epaileei. Hurrengoek osatu dute epaimahaia: Garazi Arrizabalaga (Durangoko Museoko zuzendaria), Ismael Manterola (EHUko Arte Ederren Fakultateko dekanoa), Oskia Huarte (Uharte Arte Garaikideko Zentroaren zuzendaria), Marina Suarez eta Maite Mugerza (Tripak kolektiboko kideak), eta If Matxikote (Zapart Euskal Artisten Sareko kidea).

Epaileen arabera, “proiektuaren argitasunagatik, deialdira ondo egokitzen delako eta hasiberria izanik lehen erakusketa egiteko aukera emango diolako” hautatu dute Bazetaren proiektua.

Zazpigarren beka deialdia

Gerediaga elkarteak eta Durangoko Udalak sustatzen duten beka zazpigarren deialdira heldu da jadanik. Nerea Mujika Gerediagako presidenteak adierazi du sortzaile berrien bidelagun izateko nahia zutela. “Gazte jende asko nabaritzen genuen, arlo ezberdinetan, sortzeko gogoarekin, euskaraz eta euskaratik gainera. Eta horren erakusleiho baino gehiago izan nahi genuen”, bere esanetan.

Atopia rol jokoen egitasmoa izan zen lehen bekaduna, eta geroztik Kai Nakairen diskoa, Bañolet ikus-entzunezkoa, Ibai Aizpuruaren Barraka bideojokoa, Jon Ander Urrestiren Eukalyptus antzezlana eta Marramiau sorkuntza taldearen Argizagi. Zubiak adiskidetasunerantz telesaila saritu dituzte.

La entrada Irati Bazeta ilustratzaileak jaso du aurtengo Sormen Beka, ‘Harien isla’ izeneko proiektuarekin se publicó primero en durangon.com.

Leire Vargas.

‘Dena ametsa den irudipena’ argitaratu ostean, Leire Vargasek ‘Bihotz-museo bat’ bere bigarren poema liburua aurkeztuko du gaur bere herrian, Durangoko Azokan, hain zuzen ere. Itsas-bidaia da narrazioaren abiapuntua, subjektu poetikoaren eraldaketa ekarriko duena. Besteekin egoteko eta besteak zaintzeko modu kaltegarrietatik hasita, hondoa jo, hondarretatik zutitu eta harreman osasuntsuetara egindako bidaia kontatuko digu.

“Harreman eredu hegemonikoek harreman sexu-afektiboak gure bizitzaren erdigunean jartzera, beste guztia bigarren lerro batean kokatzera eta pertsona horiei geure burua era absolutuan eskaintzera bultzatzen gaituzte”, azpimarratu du poemagileak. Miren Amuriza laguna izango du alboan Ahotsenea-Literatura guneko ekitaldian.

-2021ean, ‘Dena amets den irudipena’ poesia bildumarekin estreinatu zinen literatura esparruan, eta aurten, ‘Bihotz-museo bat’ argitaratu duzu. Nabaria al da zure idazkeran igarotako denbora?
-Bai, kontzienteago aritu naiz, formari begiratu diot dezente eta askoz soilagoa izaten, hau da, ahalik eta hitz gutxienekin, ahalik eta gehien esaten saiatu naiz. Testuak lehenengo irakurketan sentsazioak transmiti ditzan nahi izan dut, eta hortik abiatuta, bidea eskaini nahi izan diot irakurleari esanahia zein den interpretatzeko.

-Edozein ibilaldia lehenengo urratsarekin hasten da.
-Aurrekoa idatzi nuenean, 18 urteren bueltan nengoen, eta argitaratu izanak eta ondorioz, literaturara gehiago hurbildu izanak inguru literario bat eraikitzen lagundu dit, zeinetatik asko edaten dudan. Beraz, horrek begirada gero eta zorrotzagoa eta argiagoa izatera eraman nau.

-Zergatik aukeratu zenuen ‘Bihotz-museo bat’ izenburua?
-Espazio bat irudikatu nuen, non gure pertsona kuttunak, eta harreman horiei lotutako objektuak, memoriak eta eszenak gordetzen diren. Testuan badago subjektu poetiko bat, besteekin egoteko eta besteak zaintzeko moduaren bila dabilena, baina bere burua ahaztu barik. Museo horrek emango dio aukera maite duen horiek gordeta eta babestuta izateko bere esku dardartien eta traketsen arriskutik kanpo.

Gainera, harremanak izateko modu osasuntsuei balioa emateko ere balioko dio. Subjektu poetikoak harremanak garatzeko orduan inertzia batzuk ditu, eta konturatzen da inertzia horiek egon nahi ez duen lekuetara eraman dutela, eta eraiki dituen harreman horiek ez direla osasuntsuak. Horri ihes egiteko, balioan jartzen zituen gauza guztiak zalantzan jarri eta ordura arte garrantzirik gabeko gauza txikiei balioa eman beharko die. Horretarako beharrezkoa izango du museoa.

“Ahalik eta hitz gutxienekin, ahalik eta gehien esaten saiatu naiz”

-Ahots poetikoak nora eramango gaitu oraingoan? Itsas-bidaia bat omen da, baina aldi berean, maitasun erromantikoaren aurkako mezua helarazi nahi izan duzu.
-Nik deitzen diot “Disney maitasun erromantikoa”; Brigitte Vasallo idazleak erabiltzen du kontzeptu hori. Ihes egiten zaie harreman eredu hegemonikoei, horiek bultzatzen baikaituzte harreman sexu-afektiboak gure bizitzaren erdigunean jartzera, beste guztia bigarren lerro batean kokatzera eta pertsona horiei geure burua era absolutuan eskaintzera, haiek gabe ez garela osoak sinistuta.

-Askotan erortzen gara akats horretan maitemintzen garenean, ezta?
-Bai, hori da. Arazoa da horrek eraman gaitzakeela menpekotasun egoerara. Orduan, subjektu poetikoa abiatzen da halako harreman absolutu eta ahalguztidun baten bilaketatik eta amaitzen du bere burua beste pertsona baten menpe jartzen. Horren ondorioak pairatzen hasten denean, hortik ateratzea erabakitzen du eta harremanak izateko beste modu bat bilatzen hasten da, horizontalagoak eta sare forma dutenak.

-Bide hori irudikatzeko hiru atalatan banatu duzu liburua.
-Bai, ‘Itsasaldiak’, ‘Hondarrak’ eta ‘Bestelako etxe bat’ dira. Lehenengo atalak besteen menpe egote hori erakusten du, subjektu poetikoaren pertsona eta harreman perfektuaren bilaketa. Espero zuen edo ikasitako moduan ez zaio aterako, eta pairatzen hasiko da; ‘Hondarrak’ izango litzakete horren osteko naufragioa. Bertan, konturatzen da nahi zuena ez zela benetan berak uste zuen modukoa. Orduan, bere burua berreraikitzeko atala ‘Bestelako etxe bat’ izango litzateke, behin zutitu ostean, oinez jarraitzen hasteko atala.

-Hiru atal hauek buruan zenituen poemak idazterako orduan?
-Ez nituen buruan hasiera batean; hartu nituen idatzitako poemak eta ikusi nuen kontatzen zuten istorioa ordena zitekeela modu narratibo baten baitan. Kontaketa hori hiru ataletan banatu nuen, eta gero, poema batzuk sortu nituen behin banaketa hori eginda eta horri begiratuta. Lan guztia pare bat urtetan gorpuztu dut.

-Gaur aurkeztuko duzu lana Durangon. Azokak aurten ‘Hartzea ematea DA’ leloarekin dei egiten die kultur zaleei. Zuk zer erantzuna espero duzu irakurleengandik?
-Liburuen helburuen artean beti dago jendearengana heltzeko nahia. Momentu horretatik aurrera, nire xedea da irakurleak testua jasotzea eta hortik esanahitegi propioa sortu ahal izatea. Nik idatzi dut leku batetik, baina jendeak jaso dezake beste leku batetik, eta orduan, gustatuko litzaidake irakurleek ariketa aktiboa egitea, bakoitzak liburua bere egin dezan. Aurkezpena Miren Amuriza lagunarekin egingo dut eta horretarako oso gogotsu nago.

La entrada “Irakurleak testua jaso eta hortik abiatuta esanahitegi propioa eraiki dezan nahiko nuke” se publicó primero en durangon.com.

La Durangoko Azoka ha mantenido, en sus dos primeras jornadas, una alta afluencia. El grupo de creación Marramiau, ganador de la Beca de Creación de 2023, ha presentado hoy la serie de animación ‘Argizagi. Zubiak adiskidetasunerantz’ y mañana será el homenaje de la asociación Gerediaga a Néstor Basterretxea.

Marramiau está formado por Ihintza Iriarte Apezetxea, Miren Bereziartua Lonbide y Uxue Bereziartua Lonbide. Gracias a la beca que conceden Durangoko Azoka y el Ayuntamiento de Durango, el grupo ha producido una serie de animación dirigida al público infantil que se ha estrenado inicialmente en Saguganbara. En un segundo pase, se ha emitido en Irudienea.

‘Argizagi. Zubiak adiskidetasunerantz’ consta de seis capítulos de unos diez minutos de duración que se pueden ver tanto individualmente como de manera continuada. Como indica su nombre, en la serie se construye un puente entre dos mundos: Izei conocerá a los extraterrestres Ekai y Nahi, que abrirán un puente de luz que ha permanecido cerrado durante años y que permite viajar entre ambos planetas.

El ganador de la Beca de Creación de esta edición se dará a conocer este domingo en una rueda de prensa que tendrá lugar en el Museo a las 11:30 horas. El proyecto premiado consistirá en una intervención artística que se exhibirá en la 60 edición de Durangoko Azoka.

Ikasle Goiza

Ayer comenzó la 59 edición de la feria con la Ikasle Goiza, que reunió a una ola de estudiantes procedentes de diferentes puntos de Euskal Herria. Fueron miles de alumnos y alumnas que llegaron a Durango para disfrutar con la cultura vasca. Hoy, en la segunda jornada, ha continuado el trabajo de la transmisión de la cultura, con la tercera edición de Gazte Eztanda. A lo largo del día se han programado numerosas actividades dirigidas a la juventud y por la noche habrá conciertos en la carpa de Landako plaza con los grupos Naxker, Nekktar y Xaukena Xauk.

En la programación de mañana destaca el agradecimiento público que dedicará la asociación Gerediaga a Néstor Basterretxea. Este acto se celebrará a las 10:30 horas en Talaia de Landako Gunea, en el salón de actos. No será el único evento dedicado a Basterretxea, ya que en el Museo de Arte e Historia de Durango expone su trabajo en los campos del diseño y la ilustración. Katrin Alberdi ofrecerá a las 12:30 horas una conferencia sobre la obra del artista.

Otras actividades interesantes que tendrán lugar mañana son el Hikadromo para la práctica del hitano, a las 16:00 en la escuela Landako; el encuentro de editores de lenguas minoritarias europeas, a las 18:30 en el Museo; la mesa redonda sobre el idioma kurdo y el euskera, a las 16:30 en el Museo, y la actuación musical entre artistas kurdos y vascos a las 22:30 en Ahotsenea.

La entrada La Durangoko Azoka mantiene su alta afluencia y homenajeará mañana a Néstor Basterretxea se publicó primero en durangon.com.

Ganso&Cía, Ane Berriotxoa, Miren Amuriza eta Joseba Sarrionandia.

Musika, ikus-entzunezkoak, antzerkia, liburuak, proiektu digitalak… Disziplina askotakoak eta publiko guztiei zuzendutakoak izango dira, gaurtik eta igandera arte, Durangoko Azokan aurkeztuko diren Durangaldeko lanak. Ia hogei bat sortzailek osatuko dute eskualdeko zerrenda, eta azokako gune guztietan egongo dira ordezkatuta. Gainera, bihar, Gazte Eztanda egunean, Nekkar musika taldeak eta Xaukena Xauk musika jartzaileek girotuko dute gaueko egitaraua. Uzta oparoa da, beraz, aurten eskualdeak emandakoa. ‘Hartzea ematea DA!’ euskal erakusleiho nagusiaren leloari jarraituta, zaleak gerturatzea eta lanez gozatzea baino ez da geratzen.

Kultura zaleek ezer gal ez dezaten, guneka sailkatuko ditugu sortzaileak. Ahotsenea Musikan eskualdeko musikariak bilduko dira. Ainke taldeak, adibidez, bere bigarren diskoa ‘Hamar gezur eta hiru tiro’ aurkeztuko du Plateruenan. Gune berean, Ander Erzillak zuzenekoa eskainiko du ‘Durundi’ diskoa ezagutzera emateko. Ahotsarekin eta saxofoiarekin hirugarren lan honetako burua bada ere, ondo lagunduta egon da. Izan ere, bere hiru alabak ondoan izan ditu.  Horrez gain, Ander Garcia (kontrabaxua), Dani Artetxe (gitarra) eta Rakel Arbeloa (bateria) musikariek parte hartu dute.

Durangaldean sortutako ikus-entzunezkoak Irudienean, hau da, Zugaza zineman eskainiko dira. Horien artean, Ane Berriotxoa zornotzarraren ‘Nire amaren etxea’ film laburra ikusi ahal izango da. Karmen 40 urteko emakumearen istorioa ezagutzeko aukera emango digu. Protagonistak ama galdu du, eta ez du inoiz harreman onik izan berarekin, baina orain, jaiotzen ikusi zuen etxearen bitartez, haren azalean jartzen da, eta galdera asko erantzuten ditu, zerbait ulertzen du. Pantailan alaba, etxea eta erantzungailuan utzitako ahots-mezuak baino ez dira agertuko.

Halaber, ‘Errekatxo baten onduen’ dokumentala aurkeztuko da. Markel Onaindia gidoigile eta zuzendariak Mediolako auzo eskolan ibilitako ikasle eta irakasleen bizipenak jaso ditu, tokiaren mendeurrena ospatzeko. “Auzolan handi baten emaitza da”, aitortu du Onaindiak. Atzera begirakoa ere egin dute Ibaizabal ikastolakook. Duela 25 urte egon zen mugimenduarekin sortu zen ikastola. Mugimendu horrek gaur egun arte darrai, eta horren fruitua izan da ikas komunitateak ‘Bost bider bost 25’ lelopean aurrera eraman duen bideoklipa. Ikusgai egongo den lana Peio Azkarateren musikarekin eta Ainhoa Olasoren gidaritzapean ondu da.

Eduki digitalak

Eduki digitalek ere beren lekua izango dute Durangoko Azokan. Gune honetan, Eider Eibar ilustratzaile zornotzarrak Iskander Sagarminaga itsasoko igerilariarekin batera egindako ‘Margo Piratak’ lana erakutsiko digu. Proiektu transmediak zazpi itsasoen erronkak igerian eta marraztuz euskaraz sorturiko eduki digital guztiak biltzen ditu: eskulanak, euskarazko sticker animatuak, mapa interaktiboak, bideoak eta animazioak, besteak beste. Horrez gain, ‘Kokoak’ izaki fantastiko txikien abentura koloretsua ezagutzera emango du Eibarrek Saguganbaran, umeentzako gunean.

Ildo beretik jarraituz, txikiei zuzendutako egitarauan leku berezia izango du Peru Magdalenaren ‘Lo-kantak’ proiektuak. Sehaska-kanta berri bezain ederrak asmatu ditu etxeko haurtxoei lo egiten laguntzeko, eta liburu-jostailu berezi eta ederraz gainera, grabazioa ere eskaintzen digu, haurrari nola kantatu jakin dezagun. 2 urtetik gorako umeentzat da Amaia Egidazuren ‘Itsaso gazian’ liburua,  kantatzeko eta  kontatzeko sortutakoa. Testu errimaduna duen kartoizko liburuak itsasoa eta bertako animaliak ezagutzeko balio du.

Jon Ander Urkiagak ‘Baziren behin… hiru ipuin’ ipuin kontaketa burutuko du 5 urtetik gorakoentzat.  Haur txikiei kontatzeko hiru ipuin idatzi ditu eta Gastonek ilustratu, alegia erakoak. Gainera, herri tradizioan bizirik dirauten kantuak eta ume txikiekin jolasteko edo kantatzeko ohiko abestiak ‘Txalopin Txalo’ liburuan jaso dira. Mankomunitateak eta Enrike Morentek aurkeztuko dute.

Durangaldeko ondare literarioa

Talaian bestelako gaiak landuko dira. Esaterako, Martin Arbeok ‘Liluraren kontra: trantsizio geopolitikoaren argi-ilunak’ liburua aurkeztuko, eta horrez gain, beste bi aurkezpen interesgarri izango dira. Batetik, Joseba Sarrionandiaren eskutik, ‘Iurretako berbeta eta literatura: Sator hegalariak’ liburua ezagutuko dugu. Durangaldeko ondare literarioa jasotzea eta ezagutaraztea helburu izango duen bildumaren lehenengoa alea da. Bestetik, Mikel Uribelarreak genero identitatearen gaia jorratuko du ‘Gorputz txiki batean jaio nintzen’ lana oinarri hartuta.

Durangaldeko antzerki taldeak Szenatokiko oholtzara igoko dira. Lehenengo, Karrikaren txanda izango da. ‘Hurrengo geltokia’ zain egoteari buruzko antzezlanaren 20 minutuak eskainiko dituzte. Horrez gain, Ganso&Ciak ‘The Question’ taularatuko dute, barrea eragiteko asmoz.

Azkenik, Ahotsenea Literaturan helduentzako fikziozko literatura eta poesia Miren Amuriza eta Leire Vargasen eskutik eskainiko dira. Idazle berriztarrak bere bigarren eleberria ‘Pleibak’ eramango du Durangoko Azokara, eta olerkari durangarrak ere ‘Bihotz-museo bat’ bere bigarren poesia bilduma aurkeztuko du.

La entrada Durangaldeko uzta kultural oparoak oihartzuna izango du Durangoko Azokan gaurtik aurrera se publicó primero en durangon.com.